Historia zapisana na kartkach bożonarodzeniowych. Skąd się wzięły? ZDJĘCIA

Magdalena Mikrut-Majeranek
Magdalena Mikrut-Majeranek
Kartki, widokówki, pocztówki, papierowe pamiątki dokumentujące ważne wydarzenia, okazje, jubileusze to niemi świadkowie historii. Kto nie dostałby chociaż jednej z nich? Ich popularność maleje z roku na rok, bo wypierają je ich młodsze siostry - e-pocztówki, które giną w odmętach Internetu.

Co „mówią” nam kartki sprzed kilkudziesięciu lat? Na pytania odpowiada Kamil Kozakowski, pracownik Muzeum Miejskiego w Siemianowicach i doktorant kulturoznawstwa w Zakładzie Teorii i Historii Kultury Uniwersytetu Śląskiego, który przybliżył temat kartek bożonarodzeniowych słuchaczom Akademii Muzealnej. Prowadząc badania, skupił się na analizie pocztówek pochodzących z pierwszej połowy XX w.

- W tym okresie kartki okolicznościowe zaczęły cieszyć się w Europie popularnością - wyjaśnia Kamil Kozakowski.

Historia kartek pocztowych rozpoczęła się w 1840 r., kiedy brytyjski pisarz Theodore Hook wysłał pierwszą kartę pocztową do samego siebie, a 29 lat później ukazała się pierwsza znana nam „karta korespondencyjna” Cesarstwa austro-węgierskiego.

Zobaczcie zdjęcia:

Czego możemy dowiedzieć się z pocztówek, szczególnie tych okolicznościowych?

- Kartki bożonarodzeniowe mogą przekazać nam wiele interesujących informacji. Możemy dowiedzieć się z nich w jaki sposób formułowano życzenia w przeszłości, na co zwracano uwagę oraz jak zmieniał się język używany przez składających sobie życzenia - przyznaje Kamil Kozakowski.

Kulturoznawca zwraca jednak uwagę, że to nie wszystkie informacje, które możemy odczytać z odkrytek, bo tak nazywano je dawniej.

- Kartki okolicznościowe i pocztówki charakteryzują się elementem graficznym, który również jest swego rodzaju komunikatem i jednocześnie świadectwem kultury okresu, w którym zostały one wydrukowane. Jeśli potraktujemy kartki bożonarodzeniowe jako teksty kultury, mogą stać się one doskonałym materiałem badawczym - dodaje.

Pocztówki możemy traktować jako źródła historyczne, a ich odczytanie pozwoli na odkrycie ciekawostek z przeszłości. - Musimy pamiętać, że oprócz tej „wielkiej historii”, której uczymy się w szkole z podręczników historycznych, istnieje również tzw. historia życia codziennego. Aspekt ten jest często niesłusznie pomijany w badaniach historycznych. Już Lew Tołstoj zwracał na to uwagę, a Jurij Łotman jasno stwierdzał, iż bez „drobiazgów” nie można zrozumieć historii. To właśnie życie codzienne kształtuje światopogląd człowieka, wyznacza wzory zachowania i myślenia - wyjaśnia Kozakowski.

A jak jest z kartami bożonarodzeniowymi? - Święta Bożego Narodzenia niemal od zawsze były bardzo ważnym świętem dla Polaków. Z tego powodu, na bożonarodzeniowych kartkach świątecznych możemy znaleźć wiele informacji na temat kluczowych dla kultury polskiej wartości w danym okresie historycznym - precyzuje kulturoznawca.

Dawniej na pocztówkach często umieszczano zdjęcia miejsc, których dziś już nie ma, czy też tradycji i zwyczajów, które odeszły do lamusa.

- Poddając analizie kartki z pierwszego 40-lecia XX wieku możemy zauważyć w jaki sposób zmieniała się kultura polska oraz samo postrzeganie świąt Bożego Narodzenia. Do 1918 r. na pocztówkach dominowały motywy ludowe i patriotyczne. Bardzo często narodziny Chrystusa łączone były z odrodzeniem państwa polskiego. Towarzyszące Dzieciątku anioły dzierżyły polskie flagi, a czuwający przy żłobku pasterze zastępowani byli kościuszkowskimi kosynierami. Jeśli grafika przedstawiała wigilijną wieczerzę, to najczęściej była ona bardzo skromna, a na stole znajdował się tylko opłatek - wylicza kulturoznawca.

Sytuacja uległa zmianie w dwudziestoleciu międzywojennym.

- Wówczas motywy patriotyczne również były obecne, ale miały wskazywać raczej na siłę odbudowywanego państwa. Zupełnie zmienił się jednak sposób przedstawiania wieczerzy i rodziny. Wzorowane były one na kartkach amerykańskich i przedstawiały piękne, zamożne kobiety same, bądź z partnerami. Opłatek schodził na dalszy plan, a w centrum znajdowały się bogate ubrania, drogie prezenty i wykwintne dania na stole - podkreśla.

Kamil Kozakowski zauważa, że w przypadku okolicznościowych pocztówek bardzo widoczne są różnice regionalne. - Niektóre przedstawiają Dzieciątko, inne Mikołaja, bądź aniołka. Tym samym, analizując karty wydane w poszczególnych częściach Polski, możemy dostrzec jak silne były wpływy państw zaborczych na poszczególnych terenach - wyjaśnia.

Historia pocztówki

A wszystko przez pewien konkurs...

Henryk Sienkiewicz wymyślił nazwę pocztówka. Niemożliwe? A Jednak! Wszelkie kartki i listy wysyłane pocztą tradycyjną odchodzą powoli w zapomnienie. Czasami warto zadumać się nad ich historią. Uznaje się, że nazwę “pocztówka” wymyślono w Polsce w 1900 r. Jak do tego doszło? Otóż, w 1900 r., w Warszawie Towarzystwo Dobroczynności zorganizowało wystawę kart pocztowych. Ogłoszono też konkurs na polską nazwę ilustrowanych kart, bo tak je wtedy nazywano. Zgłoszono aż 296 pomysłów. W efekcie jury, w skład którego wchodzili członkowie redakcji Słownika Polskiego, do drugiego etapu zakwalifikowało pięć: listewka, otwartka, pisanka oraz pocztówka. Wygrała oczywiście pocztówka, a autorem nazwy okazał się Henryk Sienkiewicz, występujący pod pseudonimem Maria z R.

POLECAMY PAŃSTWA UWADZE:

Oni walczą o czyste powietrze na szczycie klimatycznym COP24 w Katowicach

TYDZIEŃ Magazyn reporterów Dziennika Zachodniego

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3