Karwat: Zapomniane ogniwo dziejów górnośląskich

Krzysztof KarwatZaktualizowano 
Krzysztof Karwat
Cytuję z pamięci: „W naszym katowickim mieszkaniu w święta Bożego Narodzenia stała pięknie zdobiona choinka. Z tego okresu pamiętam też naszego ojca, zakładającego czarny cylinder i wychodzącego do pobliskiej synagogi”. To wspomnienie sprzed ponad stu lat przedstawiciela jednego z najmożniejszych rodów żydowskich na Górnym Śląsku.

Zaskoczeni? Nie ma powodu tego ukrywać, bo przecież nie wszyscy z nas wiedzą, że już w ostatnich dekadach XIX wieku w tym środowisku zdarzały się dość liczne przypadki konwersji. Żydzi najchętniej przyjmowali wyznanie ewangelicko-augsburskie, choć oczywiście byli też tacy, którzy przystępowali do wspólnoty katolickiej.

Trwający przy religii swych przodków odstępowali od ortodoksyjnych form praktykowania judaizmu. Tutejsza społeczność znacznie więc różniła się od tej, jaka zaludniała miasteczka sąsiedniej Galicji czy Kongresówki. Dzielił je nie tylko status społeczny i obyczajowość, ale także język (niemiecki zamiast jidysz). Wielu Żydów górnośląskich należało do elit finansowych i politycznych.

Niepodobna zlekceważyć udział diaspory żydowskiej w rozwoju śląskich miast, przemysłu, handlu i innych gałęzi wczesnokapitalistycznej gospodarki. A przecież społeczność ta była niewielka, nigdzie nie przekraczała 2 procent ludności (wyjątkiem była Biała w powiecie prudnickim).

Od mniej więcej dwustu lat, od czasu wydania królewskich edyktów i praw równościowych, także tych nakazujących przyjmowanie nazwisk niemiecko brzmiących i wypychających Żydów ze wsi do miast, znaczenie wyznawców religii mojżeszowej z dekady na dekadę rosło. Wielu z nich przyjmowało godność rajców miejskich. W instytucjach zarządzających Żydzi cieszyli się rodzajem nadreprezentacji, co jednak nie budziło wówczas większych kontrowersji. Tak wysoka była bowiem ich pozycja społeczna.

Przekonamy się o tym, zwiedzając wystawę stałą w Domu Pamięci Żydów Górnośląskich w Gliwicach. Przywołany na wstępie cytat właśnie z niej pochodzi. To nadzwyczajne miejsce, a przygotowywana przez kilka lat ekspozycja stanowi wydarzenie kulturalne i społeczne najwyższej rangi, wykraczającej poza granice miasta znad Kłodnicy.

Oto bowiem w dawnym żydowskim domu przedpogrzebowym, pięknie odrestaurowanym i zamienionym w nowy oddział Muzeum w Gliwicach, odkryto i niejako podłączono brakujące ogniwo służące pełnej rekonstrukcji dziejów naszego regionu. Bo dziedzictwo Żydów górnośląskich dotąd rzadko było eksponowane, stanowiąc przez długie powojenne dekady dość kłopotliwy balast. Decydowały o tym nie tylko względy polityczne.

Przyjmuje się, że tylko w późnych latach 40. z ówczesnego województwa katowickiego wyemigrowało ok. 1,5 tysiąca Żydów - na ogół rozbitków wojennych, którzy przybyli tu z różnych dzielnic Polski, zwłaszcza z Kresów Wschodnich. Drugie tyle wyjechało wskutek antysemickiej kampanii roku 1968. Nic więc dziwnego, że obecnie diaspora żydowska w naszym regionie to najwyżej 500-700 osób, z których chyba tylko pojedyncze osoby mogłyby wpisać swe losy w dłuższą perspektywę górnośląską. Zabrakło więc naturalnych dziedziców dorobku kulturowego i pamięci.

Tym większe uznanie dla tych wszystkich, którzy zdołali przywołać na gliwickiej wystawie tak wiele dokumentów i artefaktów. Zdjęcia i świadectwa historyczne wydobywają postacie (i rody), bez których nasze dzieje byłyby ułomne. Wprawdzie tych ludzi już nie ma, ale w jakże wielu przypadkach do dziś pozostały ślady ich obecności. Caro, Huldschinsky, Friedländer, Lustig, Grünfeld, Goldstein… Przemysłowcy, kupcy, bankierzy, hotelarze, architekci, prawnicy, lekarze, restauratorzy…

Niektórzy z nich szczęśliwie zdołali umknąć przed Holocaustem, a wcześniej przed szykanami i wywłaszczeniami. Na niemieckim Górnym Śląsku w latach 30. chroniła ich bowiem konwencja genewska o ochronie mniejszości narodowych. Ci, którzy pozostali po polskiej stronie granicy, mieli jeszcze więcej czasu na ucieczkę. To przypadek Goldsteinów (tych związanych m.in. z Chorzowem). Bodaj wszyscy zdołali umknąć przed niechybną śmiercią.

Zbieg okoliczności sprawił, że właśnie ukazała się potężna monografia Bogusława Tracza „Gliwice. Biografia miasta” (także dzięki Muzeum w Gliwicach). Po jej lekturze jeszcze lepiej zrozumiecie, jak wielką rolę odegrali Żydzi. W innych miastach górnośląskich było podobnie.

POLECAMY PAŃSTWA UWADZE:

Dlaczego miasta zabraniają pokazów fajerwerków w Sylwestra?

Sylwester: noc zabawy i tragedii

Wideo

Materiał oryginalny: Karwat: Zapomniane ogniwo dziejów górnośląskich - Dziennik Zachodni

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze 11

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.
c
chrobok

Tak, tak – bardzo mało wiemy o naszych słaskich Starszych Braciach!
Ale nie ma sie czemu dziwic. W koncu wielopokoleniowy antysemityzm Polakow wyrobił w nich owocujaca do dzis nienawisc. No bo w co drugim, krory dorobił sie czegos – czy to pozycji, czy pieniedzy – Polacy widza Zyda. A czy ktos w Polsce powie….ten Katolik, to musi miec kupe szmalu, jak jezdzi tako furo! W koncu Zyd to czlowiek przynalezacy do religii z ktorej wywodza sie ci, ktorzy go teraz zwalczaja!
Ciekawy jestem, czy ci „znawcy“ widzieli kiedys „Zyda“? Tego ortodoksyjnego, jacy zyli w dawnej Polsce czy Prywislnym Kraju, nim ich wykonczono w okresie II wojny i potem?
Przed pogromem w roku 1968 wielu obywateli Polski nie zdawalo sobie sprawy, ze ktos zdecyduje, by jako syjonistow wyrzucic ich z Polski do…Syjamu (jak piał z mownicy wielki przywodca narodu polskiego – Wiesio. Dla mnie dowodem tego, ze wyznawcy religii mosaistycznej nie czuli sie zwiazani z Eretzem Jisroel, to fakt, ze gros z nich wyladowało w Skandynawii, Australii czy Republice Poludniowo Afrykanskiej. A nawet wielu wolało wybrac Niemcy – kraj odpowiedzialny za Holocaust, niz pozostac w antysemickiej Polsce.
Ale jeszcze krotko o historii tak zwanych Zydow na Slasku.
Mało kto wie, ze wku 1884 w Katowicach – wtedy Kattowitz – odbyl sie kongres syjonistow pod przywodstwem Leo Pinskera, ktory nakreslił kierunek budowania własnego panstwa w – wtedy angielskiej Palestynie (Hovevei Zion). Idea ta rozbudowanapozniej przez Teodora Herzl’a – duchowego ojca obecnego panstwa Israel.
A przemysłowcy tacy jak wspomniany przez Pana Redaktora Fritz Friedländer, „ojciec“ przemysłu koksowniczego w Zaborzu, Porebie czy Szarleju.czy Rybnike (Koncern „Bubiag“). A rodzina Moritza I. Caro, ktory przyczynil sie do rozwoju przemyslu hutniczego, a takze budujacego przetworstwo zelaza /stali. Tak rosły w sile Gliwice, Bytom (Bobrek), czy Myslowice.
A inny przemyslowiec, ktoremu Gliwice zawdziecza swoj rozwoj - Salomon Huldschinsky – załozyciel pierwszej w Europie fabryki rur (1866).
Nie nalezy zapomniec o roli bankierow w rozwoju przemysłu Gornego Slaska. To banki takie jak Heimann’sche Bankhaus finansujace rozwoj kolejnictwa na Slasku, czy banki takie jak „ Dobersch & Bielschowsky“ czy „Hepner & Co.“ A takze „Moritz Sachs“ czy„Max Perls & Co.“ Rozkrecały konjunkture Gornego Slaska (nawet po jego podziale w 1922).
I o tym nie nalezy zapomniec, potepiajac obecnie …tych Zydow, co to winni byli wszystkiemu co zle…. (nie tylko w katolickiej Polsce).

zgłoś
G
Gość

Panie Krzysztof Karwat

w roku 1945 nie żydzi wyemigrowali ze Śląska ale Ślązacy

można uwielbiać KOMUSZE czy UBECKIE pogawędki z Polski rodem ???

Panie Krzysztof Karwat - Ślązaków wasi polscy bracia wywozili do Donbasu
cóż wielkie słowo ten Donbas w dzisiejszym - wiele się tam dzieje ??? panie Karwat!!!

Panie Karwat zmyślone słowotwórstwo z polski rodem nazywa to bardzo beztrosko...
Tragedia Górnośląska - tragedia to twór neandertalczyków

a wywózka rdzennej ludności Śląskie to obraz waszego ducha co w synaju mioł czelność
bywać - jak go zwom synem Tuchajbeja - Karwat należy zadbać o swoją higienę
a może higienistkę przysłać w ramach rekonwalescencji

zgłoś
z
z czasym

by i w tyn twoj bunclok przipier, doloł

zgłoś
P
Prus

Kiedy majątek żydowski na Śląsku zostanie zwrócony spadkobiercom lub narodowi żydowskiemu. Może diasporze żydowskiej z naszego regionu, której ilość znacznie przewyższa 700 osób, zapewniam.

zgłoś
W
Wsxcde

Zapewne twój górnośląski dziadunio świetnie się bawił mordując żydowskie kobiety i dzieci.

zgłoś
N
Nubiro

Konwencja genewska??!!! Błagam, że niby na Górnym Śląsku nie było antysemityzmu, NSDAP, kryształowej nocy? Konwersja na ewangelicyzm, na pewno nie była spowodowana wszechobecnym antysemityzmem i cenzusami antyżydowskimi w każdej sferze społecznego, lecz grupowym oświeceniem, że jednak Nazarejczyk był wyczekiwanym Mesjaszem. No i podkreślenie ewangelicyzm (w pozytywach), jako religii warstwy uprzywilejowanej, lepszej, czystszej, wprost śląskich nadludzi. Dawno nie czytałem tak antysemickiej propagandy nastawionej na pisanie historii od nowa.

zgłoś
r
rebeliant

Oni nie są w stanie tego zrozumieć,bo nie mają naszej mentalności i przywiązania do ziemi przodków. Mieszkają co prawda między nami, ale są dalej nam obcy.Sami tego chcieli!!!.

zgłoś
G
Gość

można mieć w "D" innych ludzi --- ale nie tędy droga - odpowiadając kuce

Śląsk to nie Polska . jeżeli pan prowokuje następne muzeum grzybów pustynnych
to proszę się skierować na ZACHÓD tam może nie do końca zostanie pan zrozumiany?

zgłoś
G
Gość

Panie karwat i to nazywa pan artyzmem ?

zgłoś
T
TB

wyssane z palca. Tym samym artykuł w całości zamyślony- tak twierdzę.

zgłoś
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3