Na Barbórkę zrozum górnika. Zobacz Śląski Słownik Górniczy

Stefan Kowlaski

Wideo

Zobacz galerię (17 zdjęć)
Dziś Dzień Górnika, lecz górników coraz mniej. Coraz rzadziej od ojca dowiadujemy się, co to pyrlik. Dziś w DZ na każdej stronie hasła słownika górniczego. ZOBACZ ŚLĄSKI SŁOWNIK GÓRNICZY

Potoczne słownictwo, którym posługują się górnicy w pracy, bazuje na zwrotach pochodzenia niemieckiego, które z czasem pod wpływem polskiego, czeskiego, a także gwary śląskiej uległy przekształceniom.

To dlatego wiele zdań wypowiadanych na dole składa się z powszechnie znanych określeń, które mogą znaczyć coś innego, niż mogłoby się w pierwszej chwili wydawać. Co więcej, w zależności od regionu, a nawet kopalni, maszyna, narzędzie albo czynność mogą być określane inaczej.

Dziś z okazji Barbórki proponujemy Wam, drodzy Czytelnicy, opanować kopalniany słownik minimum. Ponad 60 zwrotów i określeń znajdą Państwo w DZ dziś na kolejnych stronach wydania. Umieściliśmy je na górze stron - na paginach. Pierwsze zwroty publikujemy na tej stronie, ostatnie na stronie 40.

Przy ich wyborze korzystaliśmy ze słownika gwary śląskiej Marka Szołtyska, który publikowaliśmy w „Dzienniku Zachodnim” w 2011 roku. Pomocne okazały się też wskazówki mieszkańców naszego regionu - w tym górników - którzy dwa lata temu na prośbę red. Marcina Zasady przysyłali do redakcji ginące śląskie zwroty i wyrażenia.

Kopalnią wiedzy na temat używanych terminów górniczych jest także „Słownik górniczy”, którego autorem jest inżynier górniczy Stanisław Gisman. Pozycja ta została wydana przez Instytut Węglowy w Katowicach w 1949 r. Mimo upływu czasu, zdaniem pytanych przez nas górników, nie stracił na aktualności.

Na koniec po lekturze słownika możecie zrobić sobie test sprawdzający. Potraficie prze-tłumaczyć dobrą radę, jaką dał jeden z górników koledze? „Chyć suka za jaja i wciepnij jom na glajzy, bo jak sie bioly dowie, że cało szychta sie opieprzołeś, to bydziesz mioł po prymii”.

anszleger – nastawiacz przy windzie kopalnianej
arbajtancug, arbajciok – ubranie robocze
ajzynzyga – piłka z brzeszczotem do metalu
balek – okrągły kawałek drzewa, stempel w kopalni
badyhala – łaźnia
bania – metalowy pojemnik do przenoszenia materiałów wybuchowych
bamber – duży wóz do transportu urobku
bajzyga – wyrzynarka, piła do drewna
blotek – brzeszczot
bormaszyna – wiertarka pneumatyczna
beker – podziemna kolej na kopalni
bonanza – zabezpieczenie czoła przodku
buczek – syrena do sygnalizacji dźwiękowej
chodnik – podziemny korytarz
colsztok – miarka składana
czako - górnicza czapka z pióropuszem
fajla – pilnik
faustlik – średni młotek
fedrunek – urobek
fela (szwela) – okorek, podkład
felezunek – sprawdzanie obecności górników
flaps – zupa regeneracyjna, posiłek regeneracyjny
fuslapy – onuce
glajzy – szyny
gruba – kopalnia
grubiorz – górnik
hajer – rębacz strzałowy, górnik strzałowy
haszpel – kołowrót
hercowa – łopata do węgla
hołda – wysypisko
holajza – dłuto
jaja – łącznik wozów
kapliczka – lampa na ostatnim wagoniku
kalfaktor – górnik pomocniczy
klotka – piętro szoli
kolaska, bryczka – wagonik
koń – maszyna
koza, suka – wóz kłonicowy do przewożenia długich elementów
majzel – przecinak
marka – znaczek identyfikacyjny górnika
omentka – drut strzałowy
muterka – nakrętka
ocios - boczna ściana w kopalni
pancer – przenośnik ścianowy
pyrlik – duży, ciężki młot
pyrlik i żelosko – „górnicze młotki”, herb branży
przekop – główny chodnik na dole kopalni
raszpla – duży pilnik
ring – obudowa
spąg, zol – podłoga wkopalni
spodnioki – kalesony
szipa – łopata do piasku
szleper, śleper – ładowacz (najniższy stopień górnika)
szola – winda
szpind – szafka na ubrania robocze
szraubsztok – imadło
sztajger – sztygar
strop – „sufit” kopalni
sztympel – stojak
sztolkapy (stalkapy) – buty ze stalowymi ochraniaczami
strug - (kombajn strugowy) urabia węgiel w pokładach niskich o wysokości ok. 1,5 metra
szychta – dniówka
śledź – klin mocujący stojak stalowy
tifor – ciągarka linowa
walynciok – rodzaj stempla
wajcha – zwrotnica lub uchwyt na przykład dźwigni
zelter – woda gazowana
żelosko – młot w jednym końcu zaostrzony, w drugim zaopatrzony w obuch

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze 7

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

S
Stanik z rybnika

Felek on rychtyk naszkryflol ino minoł se kapka , to je ferlyjzunek -wywołanie obecności przez Sztajgra i fertajlung -Podział Ludzi
no roboty.

S
Stanik z rybnika

Fedrowac-Wydobywac.-Pyrlik -Młot,- Zola -Podeszwa - Podłoże,- Fela -Deska -Okorka. Bomber -Węglarka , Cug-Pociag, Durscug -Przeciągu, Flaszencug- Wyciąg linowy ręczny, Hubzug -Wyciąg -Łańcuchowy, Fajla -Pilnik, Berknon -Górnik dołowy , Zyjga- Piła, Krajzzyjga -Piła tarczowa, Szleper -Górnik pomocnik, Geltak - Dzień wypłaty, Halba -Pół litra, Dromel -Bembem na lina, Glajzy -Szyny, Fojerman -Strażak , Lazaret -Szpital, Taszenlampa -Latarka , Tasza -Torba, Fuzekle -Skarpety osłony,
Gitry -Osłony, Szlabany -Zabezpieczania, itd . Nógbym pisać do wieczora.

f
felek

jak felezunek to jest sprawdzanie obecności to jo jest drut kolczasty

A
Auch Oberschlesier

Piernika - zapomniou ech naszkryflac:
kuperetla - zapakowany we bronotny woskowany papior dynamit z lontym.
żompel - ostatni konsek pod szybym, kaj sie woda zbjyrala (vide - wic o szoli, co do żompla wleciaua)
gumilyjzong - klyj do lepjynio rantow od tasmy guminianyj.
kolyba - wozyk do wozynia wonglo na dole (na wjyrchu tysz).

A
Auch Oberschlesier

..Dociepnij - mara sloncko - te pora gorniczych bygrifof - coby gorolstwo wiedzialo jak sie to jy!
Jo je Slonzok ot pokolyn, ale tych nowych bygrifof - jak chocby bekurita, abo koperka - niy znom.
Wjym co robioua firma Becurit, ale tak we sto procyntach niy wjym, co to je ...bekurita.
Szczync Boze!

z
zibi

same pomyłki to chyba gorol pisoł

m
mara ślonsko

Bekurita,szishajer,lerhajer,zimmerhajer,oberhajer,obersztajger,koperka,murcek,brauza no i pora inkszych by sie znoduo pra kamraty.

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3