Nagroda im. Oskara Kolberga „Za zasługi dla kultury ludowej” 2020 dla Antoniego Gluzy

Materiał informacyjny Instytutu Muzyki i Tańca
Marta Ankiersztejn © IMiT

18 września 2020 roku o godz. 14 w Arkadach Kubickiego na Zamku Królewskim w Warszawie odbędzie się uroczysta gala 45. edycji Nagrody im. Oskara Kolberga „Za zasługi dla kultury ludowej”. Wyróżnienia przyznawane raz w roku przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego zostaną wręczone wybitnym przedstawicielom środowiska kultury tradycyjnej.

Pierwszy raz w historii nagrody gala będzie transmitowana na żywo w Internecie. Zapis audiowizualny będzie dostępny także po zakończeniu uroczystości.

TRANSMISJA ONLINE

W lipcu zrealizowano sesje plenerowe laureatów w ich rodzimych regionach, w celu przedstawienia nagrodzonych i efektów ich działalności w autentycznym otoczeniu. Malownicze, krajobrazy polskich wsi i miast okazały się doskonałą przestrzenią dla plenerowych ujęć laureatów. Powstałe materiały filmowe i fotograficzne zostaną zaprezentowane podczas gali.

Nagroda, której patronem jest Oskar Kolberg – etnograf, folklorysta, kompozytor – została ustanowiona w 1974 roku i jest przyznawana w sześciu kategoriach: w dziedzinie twórczości artystycznej indywidualnej (sztuk plastycznych, literatury ludowej, muzyki instrumentalnej, śpiewu, tańca), kapel i zespołów folklorystycznych, w dziedzinie działalności badawczej, dokumentacyjnej, animacji i upowszechniania kultury ludowej. Wyróżnienia honorowe są przyznawane instytucjom i organizacjom szczególnie zasłużonym dla rozwoju i popularyzacji polskiej sztuki ludowej i folkloru.

Fot. Marta Ankiersztejn © IMiT


Antoni Gluza
Laureat Nagrody im. Oskara Kolberga dla twórców z dziedziny plastyki i folkloru muzyczno-tanecznego. Muzyk i budowniczy instrumentów, zbieracz i znawca tradycyjnych pieśni, archaicznego repertuaru obrzędowego, nauczyciel i wychowawca młodych muzyków, popularyzator folkloru.
Szczyrk, Żywiecczyzna, woj. śląskie

Antoni Gluza urodził się 3 kwietnia 1951 roku w Szczyrku, ówcześnie wsi położonej w Beskidzie Śląskim, ale historycznie i kulturowo należącej do Żywiecczyzny. Pochodzi z muzykalnej góralskiej gospodarskiej rodziny, która mieszkała w drewnianym domku zbudowanym w 1804 roku przez pradziadków na zboczu góry Hyrca. Muzyka i śpiew, zwłaszcza babci, towarzyszyły mu od dziecka. Obcował z nimi szczególnie podczas świąt dorocznych, uroczystości rodzinnych, ale i w czasie prac polowych oraz przy wypasie owiec.

Jako mały chłopiec, samouk, grał już na heligonce. Jako nastolatek uczęszczał na lekcje gry na różnych instrumentach, które w miejscowym domu kultury, w założonej przez siebie świetlicy zwanej Sokolnią, prowadził muzyk i folklorysta Jan Więzik. W szkole zawodowej grał w orkiestrze oświęcimskiej szkoły salezjańskiej, a u kapelmistrza kształcił słuch, poznawał zasady muzyki i harmonii. Grywał na trąbce, klarnecie, akordeonie. Był także tancerzem w miejscowym Regionalnym Zespole Pieśni i Tańca „Ondraszek”, z którym później związał się na dłużej. Na przełomie lat 60. i 70. XX wieku uczęszczał do ogniska muzycznego w pobliskim Bielsku, grając na trąbce i akordeonie. W szkole, w wojsku, w pracy zawodowej zawsze towarzyszyła mu muzyka. Każde z tych muzycznych doświadczeń było owocne.

Pod zdobyciu tytułu instruktora muzycznego w latach 1975–1980 pełnił funkcję kierownika muzycznego Regionalnego Zespołu Pieśni i Tańca „Ondraszek”, założył też swoją pierwszą kapelę, nazwaną na cześć pierwszego nauczyciela muzyki imieniem Jana Więzika. Następnie był kierownikiem muzycznym Zespołu Pieśni i Tańca „Bielsko” i prowadził Kapelę Podbeskidzie. Jest współzałożycielem Zespołu Pieśni i Tańca „Klimczok” w Szczyrku, z którym współpracował przez dziesięć lat. Dla wymienionych zespołów opracował programy będące inscenizacjami obrzędów i zwyczajów szczyrkowskich.

Naukę gry na dudach rozpoczął Antoni Gluza w latach 70. XX wieku, już jako 25-letni mężczyzna, bo jego zdaniem do dud trzeba dorosnąć, by zrozumieć ich znaczenie i by mogły się „zrosnąć” z człowiekiem. Wcześniej grał już na innych instrumentach pasterskich – piszczałach, okarynach. Zanim sam zaczął grać na dudach, podpatrywał z podziwem mistrzów dudziarstwa – Edwarda Byrtka, Czesława Węglarza czy Jana Pitułę. Pierwsze dudy, które Antoni Gluza trzymał w rękach, zakupiono do domu kultury w Bielsku-Białej. Pierwszy prywatny instrument wykonał dla niego mistrz w tej dziedzinie Feliks Jankowski z Żywca. „Zachorzała koza u teściowej, więc nadarzyła się sposobność łatwego pozyskania skóry na instrument” – żartobliwie wspomina muzyk. Dziś Antoni Gluza jest mistrzem gry na dudach żywieckich. Ale dudy to jego zdaniem kapryśny instrument, nie zawsze stroją, a prawdziwy muzyk ludowy musi zagrać wszystko, musi się wczuć w muzykę, musi umieć improwizować. Bo, jak podkreśla Antoni Gluza, duma i muzyka tradycji pasterskiej ze Szczyrku zobowiązuje.

  • Antoni Gluza – mistrz gry na żywieckich dudach, heligonce, okarynie, piszczałkach pasterskich, znawca archaicznego repertuaru obrzędowego, gwary, kierownik kapel, zbieracz, dokumentator i popularyzator lokalnej kultury tradycyjnej
    Szczyrk, Żywiecczyzna, woj. śląskie
  • Czesława Lewandowska – koronkarka i wykonawczyni plastyki obrzędowej i dekoracyjnej, popularyzatorka i mistrzyni kurpiowskiego rękodzieła ludowego
    Ostrołęka, Kurpie, woj. mazowieckie
  • Helena Miazek – wycinankarka, popularyzatorka łowickiego folkloru
    Chąśno, Łowickie, woj. łódzkie
  • Dionizy Purta – rzeźbiarz ludowy, animator i popularyzator kultury ludowej
    Białystok, Podlasie, woj. podlaskie
  • Zofia Tarasiewicz – śpiewaczka ludowa, popularyzatorka dziedzictwa górali czadeckich, obrzędowości, plastyki, tradycji kulinarnych
    Bolesławiec, woj. dolnośląskie
  • Józef Tomczyk – skrzypek ludowy
    Mroczki Małe, Sieradzkie, woj. łódzkie
  • Helena Kołodziej – poetka ludowa
    Wielkolas, pow. lubartowski, woj. lubelskie
  • Kapela Ludowa „Mogilanie”
    Mogilany, Krakowiacy Zach., woj. małopolskie
  • Zespół Śpiewaczy z Mroczek Małych
    Mroczki Małe, pogranicze Sieradzkiego i Wielkopolski, woj. łódzkie
  • Zespół Góralski „Zornica”
    Zakopane, Podhale, woj. małopolskie
  • Antoni Malczak – regionalista, działacz kultury, muzyk, pedagog, społecznik, autor programu ochrony dziedzictwa kulturowego i promocji kultury regionalnej, organizator i animator, wieloletni dyrektor Małopolskiego Centrum Kultury Sokół w Nowym Sączu
    Nowy Sącz, woj. małopolskie
  • Lech Śliwonik – teatrolog, profesor Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza w Warszawie, prezes Zarządu Głównego Towarzystwa Kultury Teatralnej, badacz i znawca polskiego teatru amatorskiego, teatru ludowego; inicjator i koordynator dokumentalista Sejmików Wiejskich Teatrów
    Warszawa, woj. mazowieckie
  • „Pismo Folkowe” – wydawane przez Akademickie Centrum Kultury Uniwersytetu Marii Curie–Skłodowskiej „Chatka Żaka” i Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej we współpracy ze Stowarzyszeniem Animatorów Ruchu Folkowego
    Lublin, woj. lubelskie
  • Polonia Polish Folk Song & Dance Ensemble
    Chicago (Stany Zjednoczone)

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego powierzył realizację konkursu Instytutowi Muzyki i Tańca we współpracy z Muzeum Wsi Radomskiej w Radomiu i jego oddziałem – Muzeum im. O. Kolberga w Przysusze. Fundatorami nagród finansowych są Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Samorząd Województwa Mazowieckiego. Laureaci otrzymają Medale im. Oskara Kolberga według projektu Anny Jarnuszkiewicz oraz pamiątkowe dyplomy. Partnerami wydarzenia są Samorząd Województwa Mazowieckiego i Stowarzyszenie Twórców Ludowych. Patronat medialny objęli Polskie Radio SA, TVP Kultura, „Gość Niedzielny” oraz portale KulturaLudowa.pl i MuzykaTradycyjna.pl.

Więcej informacji o nagrodzie (o jej patronie, misji, historii, organizatorach, towarzyszących wydarzeniach) oraz przede wszystkim o jej laureatach z lat 1974–2020 znajduje się na stronie internetowej www.nagrodakolberg.pl. Strona o charakterze bazy danych zawiera materiały biograficzne sukcesywnie aktualizowane i uzupełniane o fotografie, filmy, nagrania dźwiękowe przedstawiające laureatów, ich prace i osiągnięcia.

Wideo

Dodaj ogłoszenie