Nie żyje Günter Schabowski: człowiek, który obalił Mur Berliński. Przez pomyłkę

Ryszard Parka
Konferencja 9 listopada 1989 drugi od prawej a stołem Günter Schabowski Bundesarchiv/Thomas Lehmann
Gdyby nie jego telewizyjna pomyłka, Zachodni Berlin jeszcze przez jakiś czas byłby odgrodzony od reszty Niemiec. Nie wiadomo też, kiedy doszłoby do zjednoczenia. 1 listopada 2015 roku zmarł Günter Schabowski

Tabliczki na moście Bösebrücke w Berlinie pokazują, jak wieczorem, 9 listopada w kierunku przejścia granicznego Bornholmer Strasse przesuwał się tłum. Obok na planszach kilka zdjęć z tamtej nocy 1989 roku. Pod mostem, jak 26 lat temu, przejeżdżają pociągi. Mostem, zupełnie nie jak wtedy - tramwaje i samochody. Tylko muru nie ma. Zamiast niego dołem ciągnie się posadzony przez Japończyków wiśniowy szpaler, który wiosną zakwita na różowo. Wtedy, 9 listopada 1989 roku zamiast wiśni stały tu betonowe ściany muru, zapory przeciwczołgowe i inne urządzenia, którymi władze NRD chroniły swoich obywateli przed moralną zgnilizną Zachodniego Berlina. A na moście stali właśnie obywatele NRD, którzy parę godzin wcześniej oglądali w telewizji konferencję rzecznika Socjalistycznej Partii Jedności Niemiec.

Niemiecki kocioł

W NRD działy się wtedy cuda. Od władzy odsunięto Ericha Honeckera, W Lipsku Führer, pastor Führer krzyczał „Wir sind das Volk”, a pociągnięty przez niego „das Volk” w poniedziałki demonstrował przeciwko rządzącym, policja, po raz pierwszy od ponad 35 lat tłukła na ulicach robotników i inteligencję pracującą. A robotnicy i inteligencja pracująca zaczęli masowo uciekać ze swojej szczęśliwej socjalistycznej ojczyzny. Jak to Niemcy - prawie legalnie. Wyjeżdżali do krajów obozu socjalistycznego, do których wolno im było wyjeżdżać, a potem „emigrowali” na teren ambasad Niemiec Zachodnich. Tak było w Warszawie, Pradze, Budapeszcie - stolicach, które otrząsnęły się kilka miesięcy wcześniej z objęć socjalistycznej władzy. „Najkrótsza droga z Frankfurtu nad Odrą do Frankfurtu nad Menem prowadziła wtedy przez Saską Kępę” - żartował lektor Polskiej Kroniki Filmowej. W ten sposób wyemigrowało ok. 6 tys. Niemców. A obrazy tamtych dni jako żywo przypominają współczesne zdjęcia Syryjczyków w obozach dla uchodźców. Niemcy wrzały. Ale wrzały „pod pokrywką” zony - systemu umocnień granicznych, szczelnie rozdzielających dwa niemieckie państwa. Wrzały, niemal do ostatnich minut kontrolowane przez funkcjonariuszy i tajnych agentów STASI. Wrzały po niemiecku: raczej wykorzystując luki, niż łamiąc obowiązujące prawo.

Obrazki ze strefy śmierci [ZDJĘCIA ARCHIWALNE] 27 lat temu r...

I nagle w tym rozemocjonowanym kotle, który widzi, że sąsiedzi pozbywają się kolejnych socjalistycznych ograniczeń, odzywa się głos. Jeden głos. Głos, który jednym zdaniem obala Mur Berliński, a w praktyce otwiera drogę do zjednoczenia Niemiec. I nie jest to żaden bard opozycji, żaden mąż stanu, a funkcjonariusz partyjny, wcześniej redaktor naczelny propagandowej gazety „Neues Deutschland”: rzecznik, a właściwie sekretarz do spraw informacji Socjalistycznej Partii Jedności Niemiec, powołany na to zupełnie nowe, utworzone 3 dni wcześniej stanowisko, Gunter Schabowski. A w dodatku robi to przez pomyłkę. Przynajmniej tak się wszystkim wydaje.

Niezwłocznie, natychmiast

Nieważne, ilu Niemców oglądało telewizyjną konferencję rzecznika partii o 20.00. Ważne, że wszyscy usłyszeli to jedno zdanie: „...wydano dziś zarządzenie pozwalające każdemu obywatelowi NRD wyjechać z kraju”. Schabowski przeczytał je z kartki, którą otrzymał już na wizji. Pada pytanie: od kiedy zarządzenie obowiązuje i na jakich granicach? Obejmuje wszystkie granice Niemiec, w tym granicę z Berlinem Zachodnim, a obowiązuje "natychmiast, niezwłocznie” - odpowiada Schabowski i tym samym wbija gwóźdź do trumny swojej partii, swojej gazety, swojego NRD. Bo ledwo padły jego słowa, w stronę Bösebrücke, mostu łączącego wschodni Pankow z zachodnim Weddingiem ruszyły tłumy.
Dla wyjaśnienia: zarządzenie rzeczywiście istniało, ale przewidywało zagraniczne podróże obywateli NRD na podstawie wiz i paszportów. Znosiło jedynie "zaproszenia" i konieczność podania powodu wyjazdu. Miało wejść w życie dopiero następnego dnia.

Nie wiadomo, czy konferencję Schabowskiego oglądali Grepo - strażnicy na przejściu Bornholmer Strasse. Jeżeli tak, to musiało im być podwójnie głupio. Słyszą o zarządzeniu, którego nie widzieli, nie mają żadnych instrukcji, a tłum na stalowym moście gęstnieje. Dowódca przejścia kontaktuje się z przełożonymi telefonicznie. Osobiście się nie da. Przez tłum nie przejdzie, a za plecami wróg socjalizmu tylko na niego czeka. Kolejne telefony, pytanie o pozwolenie na użycie broni. Odpowiedź z góry: nie strzelać!

Napięcie rośnie jeszcze godzinę. W końcu o 21.20 strażnicy muszą otworzyć przejście dla kilku osób. Inaczej zgniótłby je napór tłumu. Szef kontroli paszportowej - Harald Jaeger wbija Berlińczykom stemple w paszport. Ale wbija je nieprawidłowo, co pozbawia ich obywatelstwa NRD - zupełnie bez ich wiedzy. Przejście zamyka się na kolejne 2 godziny. Na moście jest kilka tysięcy ludzi. na prowadzącej do niego Bornholmer Strasse - przybywają kolejne tysiące. W końcu około 23.30 pada rozkaz: podnieść szlaban. W ciągu kilkudziesięciu minut przez Bösebrücke przelewa się fala ok. 20 tys. ludzi. Im już nawet nie ma jak podstemplować paszportów. Nieważne - prawidłowo czy nie. To samo dzieje się na innych przejściach granicznych. W Warszawie kanclerz RFN Helmut Kohl przerywa rozmowy z Tadeuszem Mazowieckim i leci do Zachodniego Berlina. Straż graniczna może się już tylko przyglądać ruchowi w obie strony. Za niespełna rok nie będą już nikomu potrzebni.

Niewygodna rocznica
9 listopada nigdy nie stał się w zjednoczonych Niemczech świętem. 51 lat wcześniej w nocy z 9 na 10 listopada przez Niemcy przeszła fala pogromów żydowskich, znana w historii jako „Noc kryształowa”.

A Schabowski? Do dziś wszyscy się zastanawiają, czy jego pomyłka była faktycznie pomyłką, czy nie była wynikiem wewnątrzpartyjnej rozgrywki. W końcu były dziennikarz, były naczelny partyjnej gazety, były szef berlińskiego komitetu partii był jednym z tych, którzy od władzy odsunęli Honeckera. A może działał z inspiracji Związku Radzieckiego?

Po 1990 roku Schabowski przyjął na siebie odpowiedzialność za strzelanie do uciekinierów na granicach NRD. W 1995 roku sąd orzekł wobec niego 3 lata. Schabowski odsiedział rok. Potem zniknął ze sceny, przywoływany jedynie przez historyków i publicystów przy okazji kolejnych rocznic obalenia Muru Berlińskiego.

Wideo

Komentarze 13

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

a
artjomka

Straszliwy pisk hamulców, a później łoskot metalu szorującego o beton obudziły 178 macior jadących z Niemiec na Ukrainę. Wioząca je ciężarówka runęła na bok, blokując autostradę pod Olszyną (Lubuskie)

Część świń wypadła na jezdnię, inne przerażone czekały na ratunek stłoczone w naczepie. Z całego zamieszania skorzystały dwie maciory. Berta (1 rok) i jej rówieśniczka Greta dały drapaka do pobliskiego lasu. Wybrały życie na wolności w Polsce, zamiast marnego losu w ukraińskiej rzeźni.

a
artjomka

~1952PL : Sami teraz widzimy... ... do czego prowadzi pogoń za maksymalnym zyskiem i brak odpowiedzialności. Spotkałem kiedyś dawno, w niemieckich sklepach /chyba ALDI/, produkty przeznaczone na sprzedaż wyłącznie poza terenem Niemiec. Zapewne były one zbyt "dobre" i za tanie dla Niemców. Nie dałbym nawet grosza za to, że to co kupujemy "tanio" w "polskich" supermarketach, nie jest szkodliwe dla ludzi. Ale przecież mamy "wolność" - możemy wybrać takie tanie produkty i być może, kiedyś później, drogo zapłacić za leczenie po ich spożyciu. Ale przecież - wszystko się kręci! Wolność! zwiń

T
Tyta

a do ciebie niy szczylali?
tos miol ale szczynscie,
bo mogloby jym sie zachciec
na jakigo wieprza zapolowac

a
artjomka

Polowania
Niektóre z nich były zresztą bezpośrednio zaangażowane w zbrodnie. Liselotte Meier tak blisko współpracowała ze swoim szefem, oficerem SS, że zwykle towarzyszyła mu podczas jego makabrycznych wyczynów. Urządzał on specjalnie „polowania” na Żydów. Ludzie byli traktowani jak zwierzyna łowna i rozstrzeliwani dla sportu.

Meier nie tylko beznamiętnie się temu przyglądała. Często sama organizowała egzekucje. Zdarzało jej się nawet decydować o tym, kto umrze, a kto będzie żył dalej. A o tym często decydowały po prostu fanaberie Niemki. Ocaliła jedną Żydówkę od śmierci, ponieważ była fryzjerką i ładnie ścinała jej włosy. Innym razem wysłała pewną sekretarkę na śmierć w zamian za inną żydowską kobietę, która szyła jej sweter i jeszcze nie skończyła.

a
artjomka

Erna Petri była delikatną blondynką. Właśnie wracała do domu po zakupach w mieście, kiedy zobaczyła coś niespotykanego. Sześć małych, prawie nagich chłopców, trzęsło się z przerażenia na poboczu wiejskiej drogi.

23-latka, żona wysokiego oficera SS, doskonale wiedziała, kim były dzieci. To Żydzi, którzy uciekli z transportu do obozu koncentracyjnego. Sama była matką, miała dwójkę dzieci. Wzięła więc chłopców do swojego domu. Uspokoiła ich i dała im coś do jedzenia.

Następnie zaprowadziła chłopców – w wieku od 6 do 12 lat – do lasu. Ustawiła ich w linii i zabiła wszystkich po kolei strzałem w tył głowy

r
ryszard.parka

1. Schabowski występował jako sekretarz d/s informacji 2 raz w życiu. Stanowisko utworzono 3 dni wcześniej. Więc może trema (mimo, że sam był dziennikarzem).
2. Na kartce stało: Privatreisen nach dem Ausland können ohne Vorliegen von Voraussetzungen, Reiseanlässen und Verwandtschaftsverhältnissen beantragt werden. Die Genehmigungen werden kurzfristig erteilt. Zapytany - od kiedy to wchodzi w życie, odpowiada, że według niego (sic!) natychmiast. Informacji o dacie wprowadzenia przepisu w życie na kartce nie było. Zinterpretował sam.
3. Teraz spekulacje: owszem, mógł zrobić to celowo, ale jego dalsze postępowanie nie daje podstaw do takich przypuszczeń. Nie wypłynął na fali wolnościowej, wręcz wycofał się z życia. Podczas procesu nie tylko z pokorą przyjął odpowiedzialność za strzelanie do uciekinierów, ale nawet przepraszał za DDR. Mógł też zostać podpuszczony przez kogoś z KC. Sam na całym posiedzeniu nie był - z powodu konferencji. Ale nie ma dowodów potwierdzających taką tezę.

k
karlus

A powiedz nam Rysiek - skąd wiadomo, że jego wypowiedź to pomyłka?
Może to było celowe?
3V się!

T
Tyta

na szpargle przijechali
;-)

m
m2233

Tacy ludzie tworzą historię.

O
Obserwator (uważny) wtedy.

Niezwłocznie, natychmiast(cytat).
Kpmentarz: Nie było tutaj pomyłki ! Sformułowanie to dotyczyło stanu faktycznego, nie zaś sposobu realizacji decyzji. Zaowocowało natychmiastową akcją, ze wzgldu na determinację społeczną. Dlateg też stało się poczatkiem szybkiego zaniku (rozpadu)struktur waładzy komunistycznej na obszarze 14(czternastu) "Bezirck`ów" NRD.

D
Deutsch-Oberschlesier

taki tani wybieg...
Horst Kaźmierczak ojciec Merkel urodzil się w Berlinie ale z polskiej matki i polskiego ojca

r
ryszard.parka

Pomorze Przednie, okolice Świnoujścia

D
Deutsch-Oberschlesier

nie mając pojęcia że to ma związek ze schabem.
Napisaliście same znane komunały a ciekawsze skąd on się wziął, też z Wielkopolski?
jak kanclerz Aniela Każmierczak-Wojciechowska? (dziś Merkel)

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3