Odwołanie darowizny

Materiał informacyjny Stowarzyszenie Sursum Corda
Umowa darowizny jest bardzo popularna i stanowi jedną z najczęściej zawieranych umów w prawie cywilnym. Bywa jednak po jakimś czasie od jej zawarcia, że między osobą darczyńcy, a obdarowanym pojawia się konflikt, który powoduje, że darczyńca chce odwołać poczynione wcześniej rozporządzenie i odwołać darowiznę.

W jakich przypadkach i czy w ogóle jest to możliwe?

Zgodnie z ogólną zasadą stanowiącą, że umów należy dotrzymywać, odwołanie darowizny może być dokonane tylko wyjątkowo, w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Jakich? Obdarowany, z uwagi na szczególny stosunek osobisty, jaki powstaje między nim, a darczyńcą, z chwilą dokonania darowizny powinien okazywać wdzięczność wobec obdarowanego. Zachowanie odmienne może bowiem powodować zaktualizowanie się uprawnienia darczyńcy do odwołania darowizny. Jako przesłankę tego uprawnienia ustawodawca w art. 898 Kodeksu cywilnego wskazuje rażącą niewdzięczność.

Co oznacza pojęcie rażącej niewdzięczności?

Jest to zwrot niedookreślony, nie ma konkretnej definicji w kodeksie cywilnym mówiącej o tym, jak należy pojęcie to interpretować. Dlatego też sąd każdorazowo badając stan faktyczny danej sprawy ustala, czy konkretne zachowania obdarowanego mieszczą się w zakresie pojęciowym tego sformułowania. Z tej przyczyny każdy przypadek musi zostać rozważony indywidualnie.

Sąd Najwyższy w licznych swoich orzeczeniach daje wskazówki jak należy interpretować pojęcie rażącej niewdzięczności. Są to na przykład takie działania, bądź też zaniechania obdarowanego, które są skierowane przeciwko darczyńcy z zamiarem nieprzyjaznym, nacechowane złośliwością, chęcią wyrządzenia darczyńcy krzywdy lub szkody majątkowej. Wskazać tu można przede wszystkim popełnienie przestępstwa przeciwko darczyńcy (zarówno przeciwko życiu, zdrowiu i czci, jak i przeciwko mieniu), ale i przykładowo odmowę udzielenia pomocy, opieki w czasie choroby.

Natomiast o rażącej niewdzięczności nie możemy mówić wtedy, gdy czyny obdarowanego nie były umyślne lub można byłoby uznać, że w określonych środowiskach są to zwykłe konflikty, nieporozumienia życiowe, czy rodzinne. Sąd Najwyższy w jednym ze swoich orzeczeń wskazał przykładowo, że nie mogą być uznane za rażącą niewdzięczność przykrości i krzywdy czynione impulsywnie, lecz mieszczące się w granicach zwykłych konfliktów życia codziennego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2001 r., II CKN 818/00). Nie noszą cechy rażącej niewdzięczności również incydentalne, nawet naganne zachowania, jeżeli wynikają one z drobnych codziennych konfliktów, naturalnych szczególnie w sytuacji wspólnego zamieszkiwania stron (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2000 r. w spr. II CKN 280/00).

Jeżeli wyżej wskazane okoliczności zaistnieją, bardzo ważnym jest aby pamiętać, iż darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Istotne jest, iż termin liczy się od dowiedzenia się o przyczynie, a nie od daty jej wystąpienia.

Jeśli termin został zachowany, w myśl art. 900 Kodeksu cywilnego odwołanie darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie. W takim przypadku obdarowany ma obowiązek zawrzeć umowę przenoszącą własność np. nieruchomości na darczyńcę. W razie odmowy, darczyńca może wystąpić na drogę sądową, wytaczając powództwo o stwierdzenie obowiązku złożenia przez obdarowanego oświadczenia woli co do przeniesienia własności z powrotem na darczyńcę (art. 64 Kodeksu cywilnego i art. 1047 Kodeksu postępowania cywilnego).

Należy również pamiętać o tym, że w przypadku gdy darczyńca wybaczył obdarowanemu jego wcześniejszą niewdzięczność, darowizny nie można już odwołać.

Źródło:

  • Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. 1964 Nr 16 poz. 93)
  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2001 r., II CKN 818/00

Lokalizacje Punktów Nieodpłatnej Pomocy Prawnej i Nieodpłatnego Poradnictwa Obywatelskiego na terenie Miasta Gliwice:

I. Punkty Nieodpłatnej Pomocy Prawnej

  1. Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 2, ul. Partyzantów 25, 44-113 Gliwice, od poniedziałku do piątku w godz.: 13.15-17.15
  2. Zespół Szkolno - Przedszkolny nr 2, ul. Kopernika 63, 44-117 Gliwice, od poniedziałku do piątku w godz.: 15.00-19.00

II. Punkty Nieodpłatnego Poradnictwa Obywatelskiego

  1. Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 2, ul. Partyzantów 25, 44-113 Gliwice, od poniedziałku do piątku w godz.: 9.00-13.00
  2. Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna, ul. Gierymskiego 1, 44-100 Gliwice, od poniedziałku do piątku w godz.: 14.00-18.00

III. Punkty obsługiwane przez radców prawnych i adwokatów

  1. Ośrodek Pomocy Społecznej (Zespół Pracy Socjalnej), ul. Sikorskiego 134 (radcy prawni), od poniedziałku do piątku w godz.: 11.00-15.00
  2. Ośrodek Pomocy Społecznej, ul. Górnych Wałów 9 (adwokaci), od poniedziałku do piątku w godz.: 14.00-18.00
  3. Biuro Obsługi Środków PFRON, ul. Zwycięstwa 34 (radcy prawni i adwokaci), od poniedziałku do wtorku w godz.: 8.00-12.00, od środy do piątku w godz.: 12.30-16.30

Harmonogram pracy punktów na terenie Miasta Gliwice dostępny również na stronie: https://bip.gliwice.eu/nieodplatna-pomoc-prawna

Nieodpłatna pomoc prawna i nieodpłatne poradnictwo obywatelskie przysługują osobie uprawnionej, która nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej, w tym osobie fizycznej prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą niezatrudniającą innych osób w ciągu ostatniego roku (także w zakresie tejże działalności).

W czasie obowiązywania stanu epidemii udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej lub świadczenie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego jest realizowane za pośrednictwem środków porozumiewania się na odległość (telefon lub komunikator internetowy). Ponadto został zniesiony obowiązek składania oświadczeń o braku możliwości poniesienia kosztów odpłatnej pomocy prawnej i niezatrudnianiu innych osób (w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej).

Rejestracja na wizyty
w celu uzyskania pomocy w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego należy dokonać wcześniejszej rejestracji.

Rejestracja na wizyty odbywa się pod numerem telefonu: (32) 239 12 59, od poniedziałku do środy w godz.: 8.00 – 16:00, czwartki w godz.: 8:00 -17:00, piątki 8:00 – 15:00, e-mail: zd@um.gliwice.pl