Wyszukiwarka wyborcza

Wybory Parlamentarne

Sprawdź, gdzie możesz zagłosować

Do wyborów pozostało

  • 01dzień
  • 02godz.
  • 37min.
Odwiedź serwis wyborczy 

Premier Tomasz Arciszewski, zapomniany honorowy obywatel Sosnowca

Tomasz Szymczyk
Biurowiec fabryki Fitznera i Gampera stoi w Sosnowcu do dziś. Kończy przy nim swoją trasę linia tramwajowa nr 24 ARC
Premier rządu na uchodźstwie Tomasz Arciszewski to jeden z honorowych obywateli Sosnowca. Organizował tu pierwsze demonstracje 1-majowe

Lata 1944-1945 to jeden z najbardziej gorących okresów w historii Polski. 5 lipca 1945 roku mocarstwa zachodnie uznały kierowany przez Edwarda Osóbkę-Morawskiego Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, cofając tym samym uznanie dla gabinetu funkcjonującego w Londynie, kierowanego przez Tomasza Arciszewskiego. Ów wieloletni działacz PPS, chociaż urodził się w 1877 roku w Sierzchowach koło Rawy Mazowieckiej, przez wiele lat związany był z Zagłębiem.

Jest rok 1898. W miastach Zagłębia organizowane są pierwsze pochody pierwszomajowe. Wśród organizatorów manifestacji w Sosnowcu jest 21-letni ślusarz z Huty "Katarzyna", Tomasz Arciszewski. W Sosnowcu mieszka od czterech lat, od dwóch jest członkiem PPS. Początkowo pracował w fabryce Fitznera i Gampera, skąd zwolniono go po tym, jak zorganizował strajk. Przeniósł się do "Katarzyny". Z pracy tej utrzymuje matkę i rodzeństwo. Ojciec, powstaniec styczniowy, zmarł, gdy Arciszewski był dzieckiem.

Zagłębie przełomu wieków to jeden z najbardziej uprzemysłowionych obszarów Imperium Rosyjskiego. Postępująca rewolucja przemysłowa to z jeden strony budowa nowych zakładów, ale z drugiej - wyzysk i bieda wśród robotników, którzy zaczynają się organizować.

Arciszewski w Sosnowcu zdąży jeszcze jesienią zorganizować uroczystości związane z rocznicą śmierci Adama Mickiewicza. Niedługo potem zostaje wezwany na przesłuchanie po aresztowaniu innego działacza, Zbigniewa Woszczyńskiego. Arciszewski, również zagrożony aresztowaniem, wyjechał wówczas do Londynu.

Do kraju powraca w 1900 roku i z polecenia przyszłego prezydenta RP ponownie kieruje swe kroki do Zagłębia. Zaczyna pracę w fabryce maszyn w Niwce i razem z Józefem Mireckim - patronem ulic w Dąbrowie Górniczej i Sosnowcu - zaczyna odbudowę rozbitej po fali aresztowań zagłębiowskiej PPS. Policja szybko jednak aresztuje przyszłego premiera, który trafia do więzienia w Kielcach. Zwolniony wraca do Niwki, ale ostrzeżony przed aresztowaniem i zesłaniem wyjeżdża. Do wybuchu I wojny światowej pracuje m.in. w Łodzi i Białymstoku, a potem w Galicji.

Po wybuchu wojny Arciszewski wstępuje do Legionów, po odzyskaniu niepodległości zostaje członkiem rządu. To z Zagłębia kandyduje w 1919 roku w wyborach do Sejmu Ustawodawczego. Członkiem parlamentu był do 1935 roku. Od 1931 roku kierował również Centralnym Komitetem Wykonawczym PPS. W 1928 roku sosnowiecka Rada Miejska przyznała Arciszewskiemu honorowe obywatelstwo Sosnowca.
Wybuch wojny zastał Tomasza Arciszewskiego w Warszawie. Szybko zaangażował się w działalność konspiracyjnej PPS-WRN. Został też członkiem Rady Jedności Narodowej. W ostatnich dniach lipca został przerzucony do Londynu. Mianowany następcą prezydenta Władysława Raczkiewicza interweniował u Brytyjczyków o pomoc dla powstania warszawskiego. W listopadzie, gdy upadł gabinet Stanisława Mikołajczyka, został premierem polskiego rządu na uchodźstwie.

Premierostwo Tomasza Arci-szewskiego przypadło na najtrudniejszy chyba czas w najnowszej historii Polski. Czas, w którym powojenne granice zostały już de facto ustalone, a w kraju działał już przybyły ze wschodu PKWN. Rząd londyński - choć reprezentujący ciągłość przedwojennych polskich władz - w kwestii polskiej miał coraz mniej do powiedzenia.

Po konferencji w Jałcie Arci-szewski wydał oświadczenie, w którym stwierdził, że podjęte na Krymie decyzje zapadły bez wiedzy i upoważnienia rządu polskiego, a linia Curzona jako granica Polski i ZSRR jest nowym rozbiorem Polski. Utworzenie TRJN premier nazwał z kolei legalizacją mieszania się Związku Radzieckiego w wewnętrzne sprawy Polski.

Pismo Arciszewskiego nic oczywiście nie zmieniło, a komunistyczna propaganda nazwała go bankrutem politycznym, agentem sanacji w PPS i premierem operetkowego rządu. Rząd ów przetrwał do lipca 1947 roku, chociaż już dwa lata wcześniej Wielka Brytania i Stany Zjednoczone cofnęły jego uznanie na rzecz rządu Edwarda Osóbki-Morawskiego. Po 1947 roku nadal udzielał się w emigracyjnym środowisku politycznym. W 1954 roku razem z Edwardem Raczyńskim i gen. Władysławem Andersem został członkiem opozycyjnej wobec prezydenta Augusta Zaleskiego Rady Trzech. Zmarł w Londynie w listopadzie 1955 roku.

Wideo

Komentarze 2

Komentowanie zostało tymczasowo wyłączone ze względu na ciszę wyborczą i zostanie włączone po jej zakończeniu.

Podaj powód zgłoszenia

o
o Boże

...znów Kongresówka

O
O/S

na Śląsku liczyła się praca i wiedza natomiast w Zagłębiu prosperowali ci którzy mieli znajosc .

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3