"Przyjechał młody architekt i myślał, że to Francja". Dom Handlowy Zenit w Katowicach kończy 57 lat ZDJĘCIA

Marcin ZasadaZaktualizowano 
Dom Handlowy Zenit w Katowicach kończy 57 lat ARC DZ
Gdy powstawał, był najnowocześniejszym domem towarowym w Polsce. Zenit. W 1962 roku w Katowicach, nie Warszawie, otwarto pierwszy nad Wisłą taki obiekt handlowy z ruchomymi schodami, szklanymi drzwiami, szklaną fasadą i moderną bryłą. Ale Zenit, który właśnie kończy 57 lat, ma za sobą trudną historię, w trakcie której nigdy nie został w Katowicach doceniony.

Kiedyś było takie powiedzenie w Katowicach: „Jeśli miłe tobie życie, nie chodź nigdy przy Zenicie”.

- Górną część elewacji budynku pokryto czarnymi taflami marblitu. 30 lat temu, w upalny dzień, gdy świeciło w nie słońce, jedna z nich nagrzała się, pękła i spadła komuś pod nogi na chodnik. Wymieniliśmy wtedy szklane tafle na tworzywo - wspomina Jurand Jarecki, który katowicki dom handlowy stworzył wspólnie z Mieczysławem Królem.

Zenit, projektowany pod koniec lat 50., był pierwszym elementem "nowych Katowic", pierwszym powiewem powojennego modernizmu w mieście, w którym dopiero co porzucono plany budowy centrum na socrealistyczną modłę. Jarecki wiele pomysłów zrealizowanych w Zenicie przywiózł z Francji, w której terminował u słynnego Georges Candilisa.

Zobaczcie zdjęcia:

- We Francji podpatrzyłem między innymi samoobsługową organizację tego sklepu. W Zenicie wymarzyliśmy sobie kurtyny powietrzne, które zapobiegały wyziębianiu się wnętrza przy często otwieranych drzwiach oraz tafle hartowanego szkła zamiast drzwi tradycyjnych - opowiada Jarecki.

Ale gdzie znaleźć coś takiego w gomułkowskiej Polsce?

- Jeździliśmy po całej Polsce w poszukiwaniu huty, która coś takiego wyprodukuje. Gdy w końcu ją znaleźliśmy, okazało się, że tafle są cieńsze od tych stosowanych na Zachodzie. I po otwarciu Zenitu, napierający tłum rozbił jedną z szyb. Jedna z gazet napisała potem o mnie, że młody architekt przyjechał z Francji i myśli, że będzie projektował jak we Francji. Faktycznie, wiele świetnych pomysłów z moich czasów rozbiło się o problemy materiałowe, słabą jakość tych materiałów czy średnie wykonanie - wspomina Jarecki.

Pierwotnie budynek miał mieć nawet inną elewację: oprócz szklanej fasady bryły, Jarecki projektował początkowo bardzo ciekawą, niezrealizowaną ostatecznie, ażurową konstrukcję przypominającą plaster miodu. A nazwa? Jest pewna legenda z nią związana.

- Moja teściowa nazywała się Zenobia, ale mówiłem na nią Zenia. Moja teściowa prowadziła kiosk Ruchu. Czasem żartowałem sobie, że szykuję dla niej nowe miejsce do handlowania w najlepszej części Katowic. „Zenit? Czyli dla Zeni. To dla mamusi” - dowcipkowałem - mówi Jarecki.

Fakt był taki, że nazwę domu handlowego wyłoniono w konkursie. To była wielka sprawa, ludzie przysyłali swoje propozycje, a władze Społem wybrały najlepszą.

- W tamtym czasie wszyscy interesowali się podbojem kosmosu i astronomią, stąd więc może wziął się Zenit (to punkt na niebie dokładnie ponad pozycją obserwatora - przyp. red.) - mówi Jarecki.

Dom handlowy otwarto 4 września 1962 roku. Mimo nowoczesności, na którą Zenit otworzył Katowice, nigdy ani on, ani jego projektanci, nie zyskali należnego im uznania. W zgrzebnej rzeczywistości PRL, choć dom handlowy prosperował znakomicie, wyzłośliwiano się, że "młody architekt chciał sobie zrobić Francję w Katowicach".

Nie przegapcie

Później Zenit stał się kozłem ofiarnym architektury Polski Ludowej na Śląsku. Przez całe lata nawoływano, by obiekt wyburzyć, jako rzekomo bezwartościowe dziedzictwo minionego ustroju. Można powiedzieć, że Zenit stał się u nas takim "dyżurnym warszawskim Pałacem Kultury".

"Przyjechał młody architekt i myślał, że to Francja". Dom Ha...

- W Katowicach to trochę paradoks: tylu ludzi szczyci się przecież modernistycznym rodowodem miasta. My po wojnie też projektowaliśmy modernę. Inną, Corbusierowską. W innej rzeczywistości zupełnie - taki Zenit powstał na zgliszczach tego, co pod koniec wojny podpalili w Katowicach Sowieci. Nie zdajemy sobie dziś sprawy, jak nowoczesna była to inwestycja - podkreśla Jarecki. - To taka dość charakterystyczna postawa, jeśli chodzi o całą architekturę epoki Polski Ludowej: przede wszystkim trzeba ją wyburzyć. A co wybudujemy w zamian? Myślimy, że będzie to coś lepszego, bo przecież nie żyjemy w socjalizmie, mamy lepsze czasy i staramy się naśladować wielki świat. Ale różnie nam to wychodzi. Widać w Katowicach. Co zastąpiło Pałac Ślubów? Żwirowisko. A dworzec PKP?

Wygląda na to, że Zenit najgorsze ma już jednak za sobą. Co dziś się w nim mieści? Do dziś w budynku działa sklep spożywczy na parterze. Na piętrze są m.in. pomieszczenia biurowe, siłownia oraz klub fitness.

Zobaczcie koniecznie

polecane: FLESZ: Zmiany w logowaniu na konto. Uwaga na oszustów

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze 2

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

Z
Zenit

Cytat: "W 1962 roku w Katowicach, nie Warszawie, otwarto pierwszy nad Wisłą taki obiekt handlowy z ruchomymi schodami, szklanymi drzwiami, szklaną fasadą i moderną bryłą...." Zenit nigdy nie posiadal ruchomych schodow. Moze pomylilo sie redaktorowi ze Skarbkiem, ktory powstal pare lat pozniej? Istnialy 3 windy obslugujace klientow z parteru na 3 pietro handlowe. Byly zawsze przepelnione.

s
sqro

Tiaa modernizm. Chcielibyście sie porównywać, a wyszło co najwyżej moderno-polo.

Corbusier to tez niezła aberracja umysłowa, którą zarzucono na szczęscie jako całkowicie chybioną - a już o rozdęte ego zahacza fakt nieumiejętności przyznania sie do będów młodości.

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3