Wyszukiwarka wyborcza

Wybory Parlamentarne

Sprawdź wyniki wyborów w Twoim okręgu

Znacie historię pomnika Powstańców Śląskich w Katowicach?

Henryka Wach-Malicka
Uroczystości 95. rocznicy wybuchu III Powstania Śląskiego odbyły się pod pomnikiem powstańców śląskich w Katowicach Arek Gola
Dokładnie pół wieku temu, 1 września 1967 roku odsłonięto w Katowicach Pomnik Powstańców Śląskich, popularnie nazywany „Skrzydłami”. To jeden z symboli Katowic. Skrzydła pomnika są trzy, każde symbolizuje kolejne powstania śląskie. O tym, czego być może o katowickich Skrzydłach nie wiecie, pisała przed kilkoma laty Henryka Wach-Malicka. Przypominamy jej tekst.

To było wielkie wydarzenie; z historycznej i czysto ludzkiej perspektywy. Na odsłonięcie pomnika Powstańców Śląskich tysiące ludzi przyszły z własnej woli, a nie dlatego, że im nakazano. Ten pomnik, i ta manifestacja, były osobistym triumfem wojewody Jerzego Ziętka. Jemu najbardziej zależało na tym, żeby poświęcenie uczestników powstań śląskich nie poszło w zapomnienie. A mogło tak być, bo partyjnym władzom bardziej zależało na szybkim rozwijaniu przemysłu i inwestycjach w regionie niż na kultywowaniu pamięci tych, którzy walczyli o jego polskość

Problemem pozostawały pieniądze. Wiadomo; pomnik tak okazały, jak ten który wygrał konkurs, będzie kosztowny. Gospodarz (tak go nazywano) województwa, Jerzy Ziętek, cierpliwie i konsekwentnie zabiegał o dofinansowanie przedsięwzięcia w stolicy. Ostatecznie stanęło na tym, że pomnik Powstańców Śląskich będzie darem Warszawy dla Śląska. Pomysł zyskał przychylność wielu warszawiaków, którzy dobrze pamiętali, jak wielką pomoc okazali zburzonej stolicy właśnie mieszkańcy Śląska.

Konkurs na projekt monumentu wygrał Gustaw Zemła, który wraz z architektem Wojciechem Zabłockim, zaproponował trzy piękne bryły, kojarzące się zarówno ze zwycięstwem, jak i dumą i godnością. Miejsce pod pomnik wybierano długo i starannie, bo nie trudno było zgadnąć, że wkrótce stanie się symbolem miasta. Po długich dyskusjach wybrano ten fragment Katowic, w którym najwyraźniej było widać, jak się one unowocześniają. A poza tym, okolice ronda (dziś im. generała Ziętka) pozwalały nabrać pomnikowi oddechu i właściwej perspektywy, potrzebnej do jego podziwiania. Istniejący w tym miejscu cmentarz żołnierzy Armii Czerwonej, został przeniesiony w okolice parku im. Tadeusza Kościuszki.

Odsłonięcie pomnika, 1 września 1967 roku, w czasie którego pierwszy bodaj raz władze partyjne stanęły obok ubranych w mundury powstańców i wdów po powstańcach w śląskich kieckach, było uroczystością piękną i podniosłą. Pomnik szybko zyskał aprobatę mieszkańców, którzy po prostu polubili to miejsce. Dziś pomnik jest nieco niekompletny, przystąpiono bowiem do jego konserwowania.

Zniknęły przede wszystkim nazwy miejscowości, w których toczyły się powstańcze walki. Napisy, widziane od strony ronda, trzeba będzie, niestety, także uzupełnić, na niektóre litery połakomili się bowiem złodzieje złomu.

Pomnik Powstańców Śląskich to bez wątpienia jeden z najsłynniejszych polskich monumentów. Idealnie wkomponowany w przestrzeń, prosty w formie symbolizuje trzy patriotyczne zrywy Ślązaków, deklarujących swoją przynależność do państwa polskiego. Każde z jego potężnych skrzydeł nosi datę kolejnego powstania, skierowanego przeciw niemieckiej dominacji politycznej i ekonomicznej

  • I powstanie śląskie wybuchło w nocy z 16 na 17 i trwało do 24 sierpnia 1919
  • II powstanie śląskie toczyło się od 19 do 25 sierpnia 1920
  • III powstanie śląskie rozpoczęło się w nocy z 2 na 3 maja i zakończyło się 5 lipca 1921 zwycięstwem. Komisja Międzysojusznicza przyznała Polsce znacznie większy obszar regionu niż bezpośrednio po plebiscycie.

Autor pół metra nad ziemią
Trzeba się natrudzić, żeby na spatynowanej powierzchni znaleźć wykonawców pomnika. Nazwisko rzeźbiarza Gustawa Zemły znajduje się około pół metra nad ziemią na skrzydłach: 1919 i 1920. Na trzecim elemencie pomnika wmontowano zaś małą tabliczkę z napisem "Wykonano w Gliwickich Zakładach Urządzeń Technicznych".

CZYTAJCIE DALEJ NA NASTĘPNEJ STRONIE
A mógł stać gdzie indziej...
Lokalizacja pomnika, w fazie projektowania, nie była jedyną. Rozważano też plac Dzierżyńskiego (obecnie Sejmu Śląskiego) i ul. Chorzowską. Tę ostatnią uznano jednak za zbyt przelotową, a plac przed siedzibą KW PZPR zachowano "na wszelki wypadek", dla jakiegoś partyjnego monumentu. Dziś stoi tam pomnik Wojciecha Korfantego...

Jak on się właściwie nazywa?!
Jeśli szukacie nazwy najpiękniejszego pomnika Katowic, to jej na nim nie znajdziecie. Oficjalna nazwa brzmi: pomnik Powstańców Śląskich i jest zgodna z życzeniem gen. J. Ziętka, który nie akceptował nazwy pomnik Bohaterów Powstań Śląskich, proponowanej przez marszałka M. Spychalskiego. Zdaniem J. Ziętka każdy powstaniec był bohaterem.

Prosto z ziemi
Pomnik, co było rozwiązaniem rzadko wtedy stosowanym, nie posiada klasycznego cokołu. Monumentalne skrzydła wyrastają wprost z ziemi, a wokół kamiennego wzgórza rosną drzewa. Niektóre z nich pochodzą z ogrodu, otaczającego kiedyś tzw. zamek Thiele-Wincklerów, który stał na miejscu obecnego hotelu Katowice


Z rzeźbiarzem, prof. Gustawem Zemłą rozmawia Henryka Wach-Malicka

Wiedział pan, że projektuje przyszły symbol Katowic?
A skądże?! To był mój pierwszy w życiu pomnik! Nie byłem nawet pewien, czy ja w ogóle umiem zaprojektować pomnik; miałem tylko wizję i zamiłowanie do skrzydeł. Na szczęście współpracowałem ze znakomitym architektem Wojciechem Zabłockim. On pomógł wkomponować moje wizje w realne miasto. Dziś mogę jednak powiedzieć: to był mój pierwszy, ale najlepszy, pomnik.

Tylko chęci szczere? Nie było żadnego innego motywu?
Mój ojciec, Piotr, był powstańcem śląskim. Nawiasem mówiąc, na front powstańczy poszedł nieomal w mundurze legionisty. Dosłownie, z bitwy na bitwę. Podziwiałem jego odwagę i patriotyzm, chciałem to jakoś wyrazić. I rzeczywiście, ten pomnik jest w jakimś sensie także moim prywatnym epitafium dla ojca. Niestety, tato, nie dożył odsłonięcia.

Dlaczego skrzydła...
... a nie mężczyźni, biegnący z karabinami? Od początku wiedziałem, że nie będzie w bryłach dosłowności. W tamtym czasie ogarnęła mnie natomiast obsesja skrzydeł, moja pracownia była wręcz zastawiona ich odlewami. Zdawało mi się, że skrzydła potrafią wyrazić wszystko, bo są rzeczywiste i symboliczne jednocześnie. Harmonię i proporcje czerpałem natomiast ze sztuki antyku. Dlatego bryły przypominają postaci kobiece ze starożytnych rzeźb.

Czy w czasie realizacji próbowano korygować projekt?
W jury konkursu zasiadały takie artystyczne tuzy, że nikt nie odważyłby się chyba ingerować w ich werdykt. Problemy były za to z odlewem, transportem i montażem. Wtedy dotarło do mnie, jakiego kolosa zaprojektowałem. I ile z nim kłopotu.

Jakie Co Ty wiesz o Jerzym Ziętku? Rozwiąż QUIZ DZ

Szkolna wyprawka 2017. Ile kosztuje? CENY BIEDRONKA, KAUFLAND, TESCO, CARREFOUR, AUCHAN

25 lat po pożarze lasów w Kuźni Raciborskiej. Zobacz niezwykły dokument multimedialny poświęcony tragedii z 1992 roku. Kliknij w przycisk PLAY. Zachęcamy, aby oglądać na monitorze komputera.

KLIKNIJ PONIŻEJ I POBIERZ
500 ZŁ NA DZIECKO WNIOSKI + FORMULARZE

KLIKNIJ W OBRAZ I ZOBACZ JAK PRAWIDŁOWO WYPEŁNIĆ WNIOSEK W PROGRAMIE RODZINA 500 PLUS

Wideo

Komentarze 16

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

K
Kattowitzer 5

Pani Henryka Wach-Malicka, ile liczy pani sobie latek? Jest pani (nowa) trzecia dziennikarka piszaca pod dyktando i siejaca nieprawde i bzdury. (Dwie inne sa juz z tego znane) Cytat: "Na odsłonięcie pomnika Powstańców Śląskich tysiące ludzi przyszły z własnej woli, a nie dlatego, że im nakazano". Kto to pani powiedzial? I dlaczego pani uwierzyla w te brednie? W roku 1967 na odslonieciu tego narzuconego przez Warszawe pomnika, bylem obecny. Choc nie chcialem, gdyz nie czulem sie zwiazany z tym owczesnym zaklamaniem. Podobnie mysleli inni, znani mi ludzie. Nikt z nas nie uczestniczyl w tej imprezie dobrowolnie. Ludzie zostali, jak zwykle przy takich "swietach", spedzeni z zakladow pracy i szkol. Do konca tego cyrkowego wystepu nie wytrzymali wszyscy. Osobiscie z kilkoma znajomymi, poszedlem na kawe do hotelu "Katowice".
Ponadto: ".....symbolizuje trzy patriotyczne zrywy Ślązaków, deklarujących swoją przynależność do państwa polskiego". W plebiscycie przeprowadzonym na Gornym Slasku, opowiedzialo sie 700.605 mieszkancow, co stanowi 59,6 % za pozostaniem w Niemczech. 479.359 mieszkancow, tj.40,4 % chcialo przylaczenia do Polski. Ten fakt jest uporczywie przemilczany od roku 1922 po dzien dzisiejszy.
Jeszcze jeden cytat z pani artykulu: "Każde z jego potężnych skrzydeł nosi datę kolejnego powstania, skierowanego przeciw niemieckiej dominacji politycznej i ekonomicznej" Widocznie nie zna pani kompletnie historii Gornego Slaska i Slaska wogole. Slask nie nalezal do Polski od roku 1348. (szczegoly prosze zdobyc osobiscie) Po Wojnie 7 letniej, a wiec od roku 1763 Slask nalezal do Prus. O jakiej dominacji politycznej i tym bardziej ekonomicznej pani pisze? Slask stal sie jednym z najbardziej uprzemyslowionych regionow na swiecie. Tu rozwinal sie przemysl owocujacy z Rewolucji Przemyslowej w Anglii i Prusach. Czy pani wie cos na temat zalozenia miasta Katowice? (Kattowitz) Inne miasta jak Bytom (Beuten) Gliwice (Glewitz) Tarnowskie Gory (Tarnowitz) jako przyklady, mialy juz wczesniej rozwiniety przemysl kopalniany. Prosze w koncu nie falszowac historii Slaska. Przy kazdej okazji, ktora swietuja Polacy, sa podawane niescislosci i przemilczanie faktow historycznych.

G
Giftzwerg

odgrzono zupa propagandowo żodnymu niy podłazi,mom wos w rzici gorole!

Y
Yjwald

polski szajs

P
Pyjter

Te Jorg , co to som te trzi krzidla ?
To je pomnik powstanca slonskigo !
Ale co znaczom te krzidla ?
No tego to tak richtig niywiym ...
A kaj som te powstance ?
No ja , te już downo pitli do Rajchu za ryntom ....

S
Stąd

Jakoś ty historia liznył,i kiery cie jun uczył.
Przeczytej se wydani Niymca Juliusza Rogera co on napisoł w przedmowie do wydanych i zebranych przez siebie "Pieśni ludu polskiego na Górnym SZląsku"
A był to 1863 rok.
Roger to też może był jakiś POLSKI AGYNT?

s
stąd

Dobrze że godosz we własnym imiyniu.

S
Stad

Preczytałem to po trzech i pół latach. Ale komentuja.
Szczakaczka w kółko ta sama. Jakie bratowbójcze wojny? Podej wykazy walczących po niemieckiej stronie mieszkanców Górnego Śląska .
To co piszecie o bratobójczych wojnach to nadużycie.Jak wom fedweble ciynżko sieje pogodzić z prowdom.

J
JorgT70

50 lat temu też bym się dał tam zagnać ale teraz, gdy liznąłem trochę historii, wolę pomnik Hrabiego von Reden.

s
stefcio

dziadu gdzie ty sie wychowales w rynsztoku?

a
asi

naczytałeś się głupot, próbujesz powiązać Silingow, kltórzy byli wandalami ze śląskiem na podstawie podobieństwa nazwy ????? dobre sobie. reszta to też stek bzdur. Do tego pamiętaj, że śląsk tzw dzisiaj dolny i górny to dwa różne regiony historyczne. No i niestety czy ci się to p[odoba czy nie, jestes słowianinem a nie germanem,ale zszwabionym słowianinem. Wbij sobie to do swej pustej główki

F
Feldwebel

To pisol zech juz na jednym z forum,
Jakim prawem wybuchaly powstania Slonskie (Bratobojcza Wojna...) Slonsk(Schlesien) zalozyli Germanskie Plemie Silingen 100 lot pne. i tak sie tyn region nazywol Ziemie Silingow. Od 1138 Roku boly to juz Teryny Niemiec. Pod koniec 13 wieku przez ciagle podzialy, powstaly liczne Ksiestwa dzielnicowe, ktore w swojej slabosci jedno po drugim szukaly oparcio w Czechach (Böhmen) i w koncu staly ok. 1330 r. lennami Krola Jana trzeciego, ktory bol ksieciem Rzeszy. W ukladzie trenczynskim z roku 1335 krol Kazimierz Trzeci Wielki oswiadczyl pod przysiega, ze Polska, ktora pare lat miala pod soba Slonsk, zadnych pretensji do slonska nie ma i nigdy miec nie bedzie. Wyzekla sie tych Ziem po wsze czasy.

Plebiscyt ktory odbywol sie na Slonsku 20 Marca 1921 bol wielkim oszustwem wybory zostaly z falszowane. Wiekszosc Obywateli glosowala za pozostaniem Slonska w Niemczech. Ale Francuze do swietego spokoju, na podstepne zondanie.. Polokow i Slonskich Polokow takich Jak tyn leber Korfanty i Ligon usw. zatwierdziyli, ze czesc Gornego slonska maja przejac Poloki. Dzeki Bogu Oppelner Schlesien i resta Slonska do polski niedostala sie. A co do tych powstan to ani jedne sie im nie powiodlo. Wielkie mi "bohatery"... Moj Opa miol 14 lot w tedy jak wybuchlo pierwsze "Powstaniy Slonskie" i dobrze wiedzio jak to sie dziolo, bo jego Bracia, a pozniej on tyz, walczyli przeciw tym Dziadom-Powstancoma Slonskimi (Zbrodniarzom!)... Opowiadol mi jak to te niby "Bohatery" Powstance Slonskie uciekali... yno sie za nimi kurzolo, choc bolo w tedy mokro.
Opa mi opowiadol duzo na ten temat. Jeszcze zanim wybuchlo pierwsze powstanie slonskie, jeden z jego braci bol Grenzschutz Jäger. Pelniol sluzba na granicy Niemiecko-Polskiej naturalnie po Niemieckiej stronie, a powstancy czy Polacy, (wszystko jedno) ktorzy sie prawie formowali, zastrzelyli go. Jak by na to nie patrzec bola to agresja panstwa polskiego na niemieckim, a bolo takich zdarzen wiele. Zadejta sie pytanie, co by bolo jak by niebolo Powstan Slonskich to moze nie doszlo by do drugiej wojny swiatowej w takim przebiegu. W Mojej rodzinie nie bolo ani jednego Powstanca bo niby czymu, byli i som Deutsch, choc wszyscy byli i som Katholisch. Boly takie rodziny w nasych stronach co jedyn bol za Niemcoma, a drugi bol za Polska.
Co jast dzisiej! Ci, ktorzi zadeklarowali ze maja narodowosc Slonsko czy Polsko wszystko jedno, to bych proponowol jezeli sie nie czuja Niemcoma, a posiadaja Deutschen Staatsangehörigkeitsausweis i Paszport niech to poprostu dobrowolnie oddaja (zrzekna sie) zanim go im sie anuluje.

W
Waldemar

Kazimierz Gustaw Zemła (ur. 1 listopada 1931 w Jasienicy Rosielnej w Podkarpackiem) – polski artysta-rzeźbiarz, pedagog.

I wszystko zajsik jasne - a) "powstancy" b) "slascy". :((((((((

J
Justyna

Obchodzimy - ale nie swietujemy.

s
sabina

Agitacja, propaganda, antyslosnki szajs !

p
przypomina

Pochodzenie pomnika powstancow slaskich przypomina symbolike podobnego pochodzenia Palacu Kultury i Nauki w Warszawie. Tam dar narodu radzieckiego, a tu dar narodu polskiego.

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3