Nasza Loteria SR - pasek na kartach artykułów

„Unikatowy Artefakt 2023 roku” znaleziono w województwie śląskim. Celtycka kostka do gry została odkryta w Samborowicach

Paweł Kurczonek
Paweł Kurczonek
Celtycka kostka do gry znaleziona w Samborowicach.
Celtycka kostka do gry znaleziona w Samborowicach. Muzeum Śląskie
Magazyn Archeologia Żywa przyznał wyróżnienie „Unikatowy Artefakt 2023 roku”. Została nim kostka do gry znaleziona w Samborowicach (pow. raciborski). Znalezisko należało do Celtów zamieszkujących Górny Śląsk do II wieku p.n.e. - Znaleziony zabytek okazał się być najstarszą kostką do gry na obszarze Polski! – nie kryje radości Muzeum Śląskie współprowadzące prace archeologiczne we wsi pod Raciborzem.

Spis treści

„Unikatowy Artefakt 2023 roku” – celtycka kostka do gry

Badania archeologiczne na terenie celtyckiej osady w Samborowicach prowadzane są od 11 lat. Prace nadzorują Jacek Soida, kustosz Działu Archeologii Muzeum Śląskiego oraz dr Przemysław Dulęba z Uniwersytetu Wrocławskiego.

- W tym roku odkryto jednak szczególnie wyjątkowy zabytek – kostkę do gry, datowaną na przełom III i II wieku p.n.e. Tym samym jest ona najstarszą kostką do gry, jaką do tej pory znaleziono na terenie Polski! – przekazuje serwis internetowy kwartalnika Archeologia Żywa.

Znalezisko zdobyło, przyznawane przez magazyn, wyróżnienie „Unikatowy Artefakt 2023 roku”. Specjaliści czasopisma dodają, że celtycka kostka do gry mogłaby z powodzeniem konkurować w kategorii najważniejszego odkrycia roku. Ten tytuł przypadł drewnianej drodze z XV wieku, którą odnaleziono podczas prac budowlanych w miejscowości Łekno położonej w połowie drogi między Poznaniem a Bydgoszczą.

Mająca przeszło 2 tys. lat kostka znaleziona podczas 11. sezonu wykopalisk w Samborowicach została wykonana z kości lub poroża.

- Podobne kostki do gry znane są przede wszystkim z tzw. osad centralnych z terenów Dolnej Austrii, Czech i Moraw. Rzadko odkrywa się je w mniejszych osadach podobnych do tej z Samborowic. Ze względu na nikłe prawdopodobieństwo rzucenia kostką tak, aby upadła na mniejsze dwa boki, będące podstawami, zazwyczaj wartościami 3, 5, 4 i 6 oznaczano dłuższe boki – wyjaśnia Jacek Soida za pośrednictwem strony internetowej Muzeum Śląskiego.

Kustosz Działu Archeologii tłumaczy, że od tej reguły zdarzały się wyjątki, niektóre wartości na bokach tego typu kostek powielano. Jednak ta z Samborowic jest szczególna. Jej boki oznaczono jedynie dwoma najwyższymi wartościami – 5 i 6.

- Nie mamy pewności, czy było to fałszerstwo, czy też wykorzystywano przedmiot do nieznanej nam dzisiaj gry – tłumaczy kustosz.

Niezwykły artefakt został znaleziony w półziemiance, czyli budowli pierwotnie wkopanych w ziemię. Dwa relikty takich obiektów odsłonięto podczas ubiegłorocznych prac. W budynkach tego typu Celtowie prowadzili działalność rzemieślniczą. Mieściły się w nich m.in warsztaty tkackie czy garncarskie, a także metalurgiczne, w których obrabiano żelazo i metale kolorowe.

- Dowodzą tego odkrycia z poprzednich lat, natomiast zabytki, które odkryte zostały w sierpniu tego roku pokazują, że nie samą pracą Celtowie żyli – przekazuje Jacek Soida.

We wnętrzu jednej z przebadanych półziemianek odkryta została kostka do gry, która okazała się być najstarszą na obszarze Polski.

Żelazna fibula kolejnym znaleziskiem w Samborowicach

Żelazna fibula, czyli rodzaj ozdobnej zapinki służącej do spinania szat, to kolejny unikatowy przedmiot znaleziony przez badaczy w Samborowicach. Spinka przetrwała ponad dwa tysiąclecia w bardzo dobrym stanie.

- Jej niezwykłość polega właśnie na stopniu zachowania. Żelazne przedmioty, które spoczywają w ziemi, wraz z upływem lat, na skutek korozji, ulegają znacznej destrukcji. W tym przypadku przedmiot, o którym mowa, w przeszłości wpadł do ognia, gdzie na skutek działania wysokiej temperatury na jego powierzchni wytworzyła się warstwa zgorzeliny zabezpieczającej go przed szkodliwą korozją – tłumaczy kustosz Soida.

Przedmiot, który można obejrzeć w naszej galerii, wymaga dodatkowego nakładu pracy. Niezbędne jest usunięcie warstwy mineralnych spieków. Z czasem ozdobi, zapewne wraz kostką do gry, nie ubiór starożytnych Celtów, lecz wystawę w Muzeum Śląskim.

- W pracowni Działu Archeologii zdeponowano ogrom zabytków ceramicznych, które trzeba skleić i narysować. Żmudnego opracowania wymagają także niezwykle istotne do rekonstruowania życia Celtów szczątki roślin i zwierząt. A później pozostanie jedynie przygotować się do kolejnej wyprawy, która z pewnością dostarczy nowych, wspaniałych odkryć – kończy Jacek Soida.

Praca archeologa to nie film o przygodach Indiany Jonesa

Praca archeologa kojarzy się często z niezwykłymi przygodami Indiany Jonesa sportretowanego przez świetnego Harrisona Forda. Rzeczywistość jest zgoła odmienna.

- Wykopaliska (w Samborowicach – przyp. red.) nie miały wiele wspólnego z romantyczną wizją archeologa pracującego bez pośpiechu, w wielkim skupieniu, z pędzelkiem w dłoni, lecz opierały się na ciężkiej pracy fizycznej polegającej na mozolnym usuwaniu wysuszonych na kamień kolejnych nawarstwień – w pełnym słońcu, na odsłoniętej, pozbawionej drzew przestrzeni – opisują swoją pracę naukowcy.

Badań archeologicznych pod Raciborzem nie ułatwiały temperatury – termometry pokazywały ponad 30 st. Celsjusza, a to znacznie spowalniało postęp prac. A te również są wyjątkowe. Badania archeologiczne w osadzie Celtów w Samborowicach są, jako jedyne, prowadzone regularnie od tylu lat. W związku z tym przyciągają wielu wolontariuszy, zarówno z Polski, jak i z innych krajów, w tym z Czech, Holandii, a nawet Stanów Zjednoczonych.

- Miłośnicy kultury celtyckiej, którzy nie zawsze są archeologami, ale też prawnikami, geologami, artystami czy też pracownikami wielkich korporacji, nie obawiają się ciężkiej pracy i z wielkim zaangażowaniem pomagają w odkrywaniu osady – zapewnia kustosz Soida.

Zobacz także

od 7 lat
Wideo

Jak głosujemy w II turze wyborów samorządowych

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Dołącz do nas na X!

Codziennie informujemy o ciekawostkach i aktualnych wydarzeniach.

Obserwuj nas na X!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

Materiały promocyjne partnera