Nasza Loteria SR - pasek na kartach artykułów

Jedyne takie odkrycia na świecie na Śląsku. Pochodzą sprzed 240 milionów lat! Płazy, ryby i tajemniczy gad

PAP
PAP
Piotr Sobierajski
Piotr Sobierajski
w sumie naukowcy UW i PAN odkryli skamieniałości 24 gatunków ryb, płazów i gadów
w sumie naukowcy UW i PAN odkryli skamieniałości 24 gatunków ryb, płazów i gadów Albert Zawada/PAP
W Miedarach koło Tarnowskich Gór zespół naukowców z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego i Instytutu Paleobiologii PAN dokonał wyjątkowego odkrycia. Badacze natrafili na warstwy, w których znajduje się wyjątkowo dużo kości gadów, płazów oraz szczątków ryb sprzed ok. 240 milionów lat. Niektóre okazy są wyjątkowe. Nie występują nigdzie indziej na świecie.

Jedyne takie odkrycia na świecie na Śląsku

Prace wykopaliskowe prowadzone są na terenie opuszczonego wyrobiska dawnej cegielni. - Pozyskuje się tu surowce do ceramiki budowlanej. Natrafiliśmy na pewien kłopot, bo do produkcji cegły łupina powinna być czysta. Nie powinna mieć wtrąceń, a szczególnie wtrąceń wapienia. Zwróciliśmy uwagę, że do produkcji dostają się większe elementy kości. To był początek. Nawiązaliśmy kontakt z profesorem Tomaszem Sulejem – mówił Krzysztof Pielka, zarządca terenu, na którym prowadzone są wykopaliska.

- Warstwy czerwonych i zielonych mułowców, które eksplorujemy, są datowane na środkowy trias. To o tyle istotny moment w dziejach życia na Ziemi, że powstało wtedy wiele grup zwierząt, na przykład ssaki, jaszczurki i dinozaury. W Miedarach w gminie Zbrosławice zapisana jest właśnie ta przełomowa chwila z prahistorii naszej planety – poinformował we wtorek 5 grudnia na konferencji prasowej w Warszawie dr Łukasz Czepiński z Instytutu Paleobiologii PAN, współautor badania.

Artykuł na temat efektów prac w Miedarach ukazał się w magazynie "Journal of Vertebrate Paleontology" (10.1080/02724634.2023.2265445).

Śląskie odkrycie to "wydarzenie na skalę światową", jak mówi dr Czepiński. I wyjaśnia, że stanowiska ze środkowego triasu są bardzo rzadkie. Najbliższe miejsca ze skamieniałościami podobnego wieku są oddalone od Miedar o setki kilometrów.
Naukowcy z UW i PAN prowadzą prace w tym miejscu od dekady i wydobyli już tysiące kości.

- Prezentujemy odkrycie nowego stanowiska w Miedarach w gminie Zbrosławice koło Tarnowskich Gór, w którym znajdujemy faunę sprzed 240 milionów lat. Od 2014 roku wykopujemy tu szczątki gadów, płazów i ryb. To niezwykłe stanowisko, bo są tam szczątki zarówno zwierząt morskich, jak i lądowych. Dodatkowo kości są zachowane trójwymiarowo. To jedyne stanowisko na świecie, gdzie gazdy i płazy ze środkowego triasu są tak dobrze zachowane i tak liczne. Mamy pojedyncze kości, ale też fragmenty szkieletów w pozycji przeżyciowej – przyznał dr hab. Tomasz Sulej, prof. Instytutu Paleobiologii PAN.

W okresie środkowego triasu ziemia wyglądała zupełnie inaczej niż dzisiaj. Wszystkie lądy były połączone w jeden superkontynent, Pangeę. W jej wschodniej części Ocean Tetydy tworzył olbrzymią zatokę. Miejsce, które dziś eksplorują badacze w Miedarach, było położone w jej południowej części. Na to rozległe obniżenie terenu morze wlewało się i wycofywało kilka razy, w cyklach liczących wiele tysięcy lat.

- Zwierzęta, które znajdujemy w Miedarach, są pogrzebane w osadach pochodzenia morskiego. Kości znajdują się w warstwach o miąższości około jednego metra - uściśla Wojciech Pawlak z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, jeden z autorów publikacji.

Wśród organizmów, których szczątki odkryto na Śląsku, są cztery gatunki niewielkich rekinów (m.in. Acrodus i Polycrodus), niektóre z rogami i kolcami przy płetwach. W mułowcach badacze znaleźli też skamieniałości ryb kostnoszkieletowych, m.in. metrowej długości Saurichthysa o lancetowatym ciele. Na stanowisku stwierdzono też występowanie kości przypominającego krokodyla płaza Mastodonsaura o długości 6 metrów, a także rybożernego gada Tanystropheusa - podobnej wielkości, który miał wyjątkowo długą szyję zbudowaną z 13 kręgów. Jego szczątki nagromadzone są w Miedarach w niespotykanej nigdzie indziej na świecie ilości.

- Na podstawie składu gatunkowego tego zespołu wydaje się nam, że mamy do czynienia z bardzo szczególnym środowiskiem, rzadko identyfikowanym w zapisie kopalnym. Zatoka nie miała zasolenia typowego ani dla zbiorników słodkowodnych, ani dla słonych. Pod tym względem była prawdopodobnie zbliżona do dzisiejszego Bałtyku - tłumaczy Wojciech Pawlak.

Jak informuje PAP w sumie naukowcy UW i PAN odkryli skamieniałości 24 gatunków ryb, płazów i gadów. Jednym z najciekawszych znalezisk są szczątki płaza, największego, jaki kiedykolwiek żył na półkuli północnej z rodzaju mastodonsaurus.

- Mamy też bardzo dziwnego gada o wydłużonej szyi, gdzie stanowiła ona ponad połowę długości. Są też szczątki bardzo enigmatycznego gada, który był spokrewniony z dinozaurami. Był opancerzony. Nigdzie nic podobnego nie zostało znalezione na świecie – dodaje dr hab. Tomasz Sulej.

Jak przyznaje Wojciech Pawlak, chociaż odkryte tam zwierzęta są w większości znane nauce, to stanowisko w Miedarach dostarcza materiału, który pozwoli poznać je dużo lepiej.

- Dzięki niespotykanej ilości skamielin będziemy mogli prowadzić tam prace terenowe jeszcze przez długie lata – podkreśla Wojciech Pawlak. - Na razie wszystko trafia do magazynu Instytutu Paleobiologii, ale marzy nam się wystawa – przyznaje dr hab. Tomasz Sulej.

Anna Bugajska

Nie przeocz

Musisz to wiedzieć

od 7 lat
Wideo

Tadeusz Płużański - Dlaczego warto pielęgnować pamięć o wyklętych

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Dołącz do nas na X!

Codziennie informujemy o ciekawostkach i aktualnych wydarzeniach.

Obserwuj nas na X!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

Materiały promocyjne partnera