MKTG SR - pasek na kartach artykułów

Najstarsza kopalnia na Śląsku dostanie nowe życie - Szyb Franciszek w Rudzie Śląskiej będzie Lokalnym Centrum Tradycji

Magdalena Grabowska
Magdalena Grabowska
SRK 19 kwietnia przekazała nieodpłatnie miast zabytkowy kompleks szybu do rewitalizacji. Ma tu powstać Lokalne Centrum Tradycji.
SRK 19 kwietnia przekazała nieodpłatnie miast zabytkowy kompleks szybu do rewitalizacji. Ma tu powstać Lokalne Centrum Tradycji. Magdalena Grabowska/Tomasz Kawka
Najstarsza kopalnia na Górnym Śląsku dostanie drugie życie. Mowa o Szybie Franciszek w Rudzie Śląskiej, obiekcie z niezwykle bogatą historią. Swoją architekturą przenosi nas w industrialne dzieje naszego regionu i górniczych tradycji. Stanowił niegdyś część kompleksu należącego do kopalni „Brandenburg”, będącej pierwszą i jedną z największych kopalń na terenie Rudy. Niestety stan kompleksu jest fatalny. Na szczęście to się zmieni. SRK 19 kwietnia przekazała nieodpłatnie miast zabytkowy kompleks szybu do rewitalizacji. Ma tu powstać Lokalne Centrum Tradycji.

Szyb Franciszek w Rudzie Śląskiej to wyjątkowe miejsce

Starsi rudzianie z pewnością pamiętają te czasy. W gmachu cechowni szybu „Franciszek” rozbrzmiewała piękna muzyka orkiestry dętej, którą prowadził Augustyn Kozioł. To było prawdziwe centrum kultury. Na terenie kopalni zajęcia plastyczne prowadził rudzki rzeźbiarz Piotr Latoska. Nic dziwnego. Sam kompleks jest nietypowy. Przypomina piękne pałace, z tą różnicą, że ten rudzki jest wybudowany z czerwonej cegły.

Najbardziej charakterystyczny jest dawny budynek remizy straży pożarnej, zwieńczony wieżą z blankami. Zabudowania nawiązują stylistycznie do architektury
Najbardziej charakterystyczny jest dawny budynek remizy straży pożarnej, zwieńczony wieżą z blankami. Zabudowania nawiązują stylistycznie do architektury romańskiej i gotyckiej. Magdalena Grabowska/Tomasz Kawka

To miejsce tętniło życiem. Szyb Franciszek w Rudzie Śląskiej to obiekt z bogatą historią, pochodzi z XIX wieku, przypomina o industrialnych dziejach regionu i górniczych tradycjach. Stanowił niegdyś część kompleksu należącego do kopalni „Brandenburg”, będącej pierwszą i jedną z największych kopalń na terenie Rudy, a prawdopodobnie także najstarszą na Górnym Śląsku. Położony jest na wschód od stacji kolejowej przy ul. Konopnickiej w Rudzie Śląskiej i znajduje się na Szlaku Zabytków Techniki.

- Zabudowania należą do szybu Franciszek. Kiedyś to była część kopalni „Brandenburg”, czyli najstarszej kopalni węgla na Śląsku. Od 1770 roku prowadziła wydobycie, natomiast te zabudowania powstały ok 1900 roku. Są bardzo ciekawe. Mają zabudowę ceglaną z wieżyczkami, gzymsami. To są detale architektoniczne, które sprawiają, że ta zabudowa jest unikatowa. Została dostrzeżona przez konserwatorów zabytków i wpisana do rejestru. Niestety stan techniczny obiektu jest zły, ale prace, które planujemy i środki, które pozyskaliśmy sprawiają, że mamy nadzieję, że w ciągu kilku lat będzie to nowa przestrzeń mieszkaniowa dla mieszkańców - mówi dr inż. arch. Łukasz Urbańczyk, miejski konserwator zabytków.

SRK 19 kwietnia przekazała nieodpłatnie miast zabytkowy kompleks szybu do rewitalizacji. Ma tu powstać Lokalne Centrum Tradycji.
SRK 19 kwietnia przekazała nieodpłatnie miast zabytkowy kompleks szybu do rewitalizacji. Ma tu powstać Lokalne Centrum Tradycji. Magdalena Grabowska/Tomasz Kawka

Mieszkańcy biorą sprawy w swoje ręce. Zgłaszają szyb Franciszek do konkursu "Nasz zabytek"

Niestety, kompleks zaczął niszczeć. Mieszkańcy wzięli sprawy w swoje ręce i zainicjowali zmiany, które już przynoszą wspaniałe efekty. Wszystko zaczęło się od Konkursu Nasz Zabytek Fundacji Most the Most, ale na tym oczywiście nie koniec. Zespół dawnego szybu Franciszek kopalni Wawel przechodzi właśnie przemianę. Po rewaloryzacji będą korzystać z niego mieszkańcy gminy.

Zabytkowy kompleks jest w opłakanym stanie. Domaga się gruntownej modernizacji.
Zabytkowy kompleks jest w opłakanym stanie. Domaga się gruntownej modernizacji. Magdalena Grabowska/Tomasz Kawka

Przypomnijmy, że w 2022 roku Fundacja Most the Most ogłosiła Konkurs Nasz Zabytek w województwie śląskim. Jego mieszkańcy zgłaszali obiekty, którym chcieliby dać nowe życie. Dla jednego zwycięskiego obiektu w województwie Fundacja przewidziała grant w wysokości 1 miliona złotych. Cel? Rewaloryzacja zabytku i dostosowanie go do potrzeb lokalnej społeczności.

Mieszkańcy Rudy Śląskiej nie mogli nie wykorzystać tej okazji i podjęli inicjatywę, wspólnie zgłaszając w konkursie szyb Franciszek, który jest w rękach miejskich. Dzięki ich zaangażowaniu i otwartości na współpracę włodarzy Miasta Ruda Śląska zabytek ten zwyciężył w konkursie na Śląsku. Spełnił on kryteria konkursowe oraz zdobył największą liczbę punktów w województwie śląskim.

Po ogłoszeniu wyników przyszedł czas na II Konkurs Nasz Zabytek. Mieszkańcy, skupieni wokół zwycięskiego obiektu, ponownie zabrali głos i zgłaszali pomysły na użytkowanie budynku. W lutym 2023 roku podpisano umowę między miastem Ruda Śląska Fundacją Most the Most. Wkrótce właściciel zabytku (miasto) rozpoczął prace rewaloryzacyjne budynku.

Spółka Restrukturyzacji kopalń przekazała teren szybu Rudzie Śląskiej

SRK 19 kwietnia przekazała nieodpłatnie Rudzie Śląskiej zabytkowy kompleks dawnego szybu Franciszek - 4 działki przy ul. Szyb Bartosza o łącznej powierzchni blisko 11,5 tysiąca metrów kwadratowych. Na tym terenie znajdują się zabytkowe obiekty maszyny wyciągowej i wieży szybu Franciszek.

- Do tej pory część tych nieruchomości należała do miasta, a część do SRK. Podpisany w tym tygodniu akt notarialny dotyczący darowizny porządkuje sprawy własnościowe. Teraz możemy skoncentrować się na utworzeniu w tym miejscu Lokalnego Centrum Tradycji oraz nadaniu części zabudowań funkcji mieszkaniowej - tłumaczy Michał Pierończyk, prezydent Rudy Śląskiej.

Miasto już realizuje plany zagospodarowania tego miejsca.

- Spółka przekazała teren miastu, po to, żeby mogło przeprowadzić rewitalizację i żeby można było aktywować ten teren do nowych funkcji, nie tylko po to, żeby poprawić infrastrukturę, ale również, żeby w tym miejscu stworzyć Lokalne Centrum Inicjatyw, które połączy historię z inicjatywami społecznymi - mówi Jarosław Wieszołek, prezes SRK.

SRK 19 kwietnia przekazała nieodpłatnie miast zabytkowy kompleks szybu do rewitalizacji. Ma tu powstać Lokalne Centrum Tradycji.
SRK 19 kwietnia przekazała nieodpłatnie miast zabytkowy kompleks szybu do rewitalizacji. Ma tu powstać Lokalne Centrum Tradycji. Magdalena Grabowska/Tomasz Kawka

Lokalne Centrum Tradycji na terenie kompleksu szybu Franciszek

Kompleks Szybu Franciszek będzie już wkrótce pełnił zupełnie nowe funkcje za sprawą miejskiej inwestycji. To przede wszystkim budowa Lokalnego Centrum Tradycji. Będzie łączyło elementy tzw. living museum, centrum edukacji regionalnej z ekspozycją o historii dzielnicy Ruda oraz szybu Franciszek oraz centrum integracji międzypokoleniowej. Z kolei pozostałe obiekty zostaną zaadaptowane na mieszkania komunalne i wspomagane.

- Na tym terenie znajdują się obiekty wpisane do rejestru zabytków. Jest to cały zespół zabudowań szybu Franciszek - wyjaśnia, miejski konserwator zabytków. - Wszystkie obiekty zostaną zaadaptowane pod nową funkcję. Mamy już koncepcję, projekty. Na najbliższej sesji rady miasta pojawią się koncepcje. Część obiektów już uzyskało pozwolenie na budowę, na w jednym nawet trwają prace budowlane. Mają być zakończone do końca tego roku - wyjaśnia dr inż. arch. Łukasz Urbańczyk.

Wizualizacja Lokalnego Centrum Tradycji.
Wizualizacja Lokalnego Centrum Tradycji. UM Ruda Śląska

Jedną z tematycznych przestrzeni ma być „izba kapelmajstra", skupiająca się na bogatej dla Rudy Śląskiej tradycji muzycznej oraz śpiewaczej. Będzie ona udostępniana jako sala prób m.in. dla wywodzących się z górnictwa orkiestr dętych. SRK jako właśnie przedsiębiorstwo górnicze, przekazując obiekt miastu, dąży do podtrzymywania tej niezwykle bogatej kultury górniczej. Jednym głównych celów przyświecających spółce jest wspieranie i pielęgnowanie śląskich tradycji, w tym górniczych orkiestr dętych, które towarzyszą SRK podczas wszystkich najważniejszych wydarzeń w roku i chociażby podczas najważniejszego dla górniczej braci święta - Barbórki. Darowizna kompleksu szybu Franciszek stwarza możliwość, aby ta piękna historia mogła trwać dalej.

Nie przeocz

Musisz to wiedzieć

emisja bez ograniczeń wiekowych
Wideo

Paliwo na stacjach będzie tańsze

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Dołącz do nas na X!

Codziennie informujemy o ciekawostkach i aktualnych wydarzeniach.

Obserwuj nas na X!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

Materiały promocyjne partnera