Marek Szołtysek o hamstrowaniu, które zanika. Dzisiaj statystycznie każdy z nas marnuje kilogram jedzenia dziennie PODCAST

Marek Szołtysek
Marek Szołtysek, historyk i znawca Śląska
Marek Szołtysek, historyk i znawca Śląska Arkadiusz Ławrywianiec/ARC Polska Press
Większość ludzi po świąteczno-karnawałowych spotkaniach boi się wejść na wagę. Ktoś rzekł, że jest nienormalny, bo trochę więcej jedząc, zaraz tyje. Jest odwrotnie. Ten, który dużo je i nie grubnie - to on jest nienormalny. Grubnięcie to całkowicie prawidłowe zachowanie naszego organizmu, który robi zapasy na czas niedostatku.

Problemem nie jest więc nasz rzekomo nienormalny organizm, ale brak okresów biedy. Mamy się po prostu za dobrze i dlatego jesteśmy grubsi niż chcemy. Jednak odkładanie tłuszczu w naszym organizmie - to nie jedyna forma robienia zapasów. Zjawisko to jest w świecie powszechne, a śląska kultura je wyjątkowo ceni

Gdy więc idzie o robienie zapasów pieniędzy – to Ślązoki zalecają szporobliwość, czyli oszczędzanie. Ogólnie więc jedzenie i inne dobra trzeba odkładać na czarną godzinę. Na takie czynności w śląskiej mowie jest jeszcze kilka określeń. Gdy więc ktoś zbiera, uprawia, kupuje czy organizuje sobie czegoś więcej, niż w danym momencie jest mu potrzebne, ale może się przydać w przyszłości, to się mówi, że bierze coś - na ibrych, albo - na ibrich.

Posłuchaj podcastu Marka Szołtyska

Są też słowa: forant – zapas albo forantować, zaforantować – robić zapasy. Można też powiedzieć, że bierze się czegoś więcej - na szpas. Gdy zaś ktoś zrobił spore zapasy, to można o nim powiedzieć, że – naściboł. Również na kogoś, kto zabezpieczył zapasy, można użyć określenia, że – nahamstrował.

I temu hamstrowaniu przyjrzyjmy się bliżej. Jest to słowo pochodzenia niemieckiego na określenie chomika. Tak więc ten wyjątkowo szporobliwy zwierzak jest po śląsku nazywany – hamsterem albo hamczykiem. Zdarza się też, że na Śląsku ludzie chomika nazywają: hamek, skrzotek, suslik, szczekający szczur, zimny pies, piesek ziemny…

Słyszałem też opowieści, że w czasach wielkiej biedy na Śląsku, przykładowo w połowie XIX wieku w związku z nieurodzajem na kartofle – polowano na hamstery. Nie tylko zjadano tego zwierzaka, ale odkopywano jego nory z nahamstrowanym zapasem ziarna na zimę. To tragiczne opowieści, ale przerażające jest też, że dzisiaj statystycznie każdy z nas marnuje kilogram jedzenia dziennie.

Nie przegapcie

Zobaczcie koniecznie

Bądź na bieżąco i obserwuj

BEZ ŚCIEMY: Na scenie

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze 10

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Podaj powód zgłoszenia

I
Isabella

Mam świetną informację dla wszystkich na tym forum. Czy słyszałeś o rzucającym zaklęcia, dr Ogundele? Ten człowiek przywiózł mojego męża, który opuścił mnie na 7 lat w ciągu 24 godzin ze swoimi mocami, mam na imię Isabella, jest prawdziwy, skontaktuj się z nim na jego czacie WhatApp lub Viber: 27638836445.

G
Gość

śmiych ty nawet wiersza niy poradzisz zrozunieć poltoński warchole a co dopiero dyskutować na poważne tematy.Wsodź sie nupel do pychola pempars i nyny!

Ś
Śmiech
20 stycznia, 18:14, Afa:

Szoltysku-poczytejcie tyn wiersz mojego kumpla

Prowda,prawdziwy

BYTOM, MIASTO MYCH MARZEŃ

Tu pierwsze kroki swoje stawiałem,

„Pierwszą czytankę” tutaj czytałem,

Stąd mam dzieciństwa piękne wspomnienia,

Tu śniłem swoje sny i marzenia.

Bytom – piastowskie miasto za młodu -

Ma dumne miano Srebrnego Grodu;

Choć być stolicą nie aspirował,

Jest starszym bratem miasta Krakowa…

W cieniu odwiecznych sporów i racji

Żyli tu ludzie dwóch różnych nacji.

Choć każdy swojej świadectwo dawał,

Do Śląska zawsze wprzód się przyznawał;

Każdy na modłę swą żyć się starał

W trójkącie: praca, rodzina, wiara.

Choć do symbiozy ciut brakło może,

Lecz żyli z sobą. Lepiej bądź gorzej.

I choć niejedna bolała blizna,

Piękniała stale Mała Ojczyzna.

Operę, zoo, muzeum nowe,

Rozległe linie tramwajowe,

Łabędzie w stawie gondolowym,

Bezlik kamienic zabytkowych,

Park z fontannami, pływalnię krytą

I ekspresową kolej miał Bytom;

Perły miast Śląska szczycił się mianem,

Dawne to dzieje i zapomniane…

Nastały ciężkie wojenne lata,

Syn walczył z ojcem, mierzył brat w brata.

Tak nadszedł styczeń w czterdziestym piątym;

Wzięły Śląsk w kleszcze sowieckie fronty

I nie minęło czasu zbyt wiele,

Gdy się zjawili „wyzwoliciele”:

Z nimi grabieże, rzezie i gwałty;

Tak przyszło płacić za cenę Jałty.

Krwią Bytom spłynął i okolice

Lecz wrócił wreszcie w Polski granice.

Kiedy rodacy przyszli zza Buga,

Niejedna z oczu lała się struga

I autochtonom i tamtym z Kresów:

Jeden drugiego uczył moresu;

Los – bez ich winy – nie był im rajem,

Wszak ich skazano na siebie wzajem.

Choć trudno ogień pogodzić z wodą,

Pobiegło życie tą nową modą,

A na ulicach się rozlegała

I godka ślonsko i lwoski bałak.

Mijały lata peerelowe,

Lecz Bytom „robił” za dojną krowę;

Wciąż najcenniejsze swe skarby tracił,

Nic nie zyskiwał, choć nadal płacił.

Nic też dała zmiana ustroju -

Tylko wymianę rąk do udoju.

Tak nim rządzili miasta włodarze,

Że coraz dalszy był od mych marzeń.

Wreszcie gdy brakło czarnej waluty,

Poszedł w odstawkę. Jak stare buty.

I tak sprawili dzierżący stery,

Że dziś wygląda niczym emeryt

Miasto, co było Śląska klejnotem…

Tak było kiedyś. Co będzie potem?

Bytomiu! Rad bym Twe piękno i dzisiaj sławić!

Może cud jakiś Bóg raczy sprawić,

Może wystarczy na to me życie,

Że staniesz w pełnym krasy rozkwicie -

Jak w mych marzeniach bym znów Cię widział:

Sercem bytomiak - choć z Podbeskidzia…

Hahaha klaunie. Klejnotem Śląska są polskie miasta Opole, Głogówek, Paczków, Wrocław, Jelenia Góra, Karpacz, a nie kopalniany Bytom zniszczony przez ożarte gorzałą ślązactwo Teraz hanysy zwalacie winę na Polaków hahaha

A
Afa

Szoltysku-poczytejcie tyn wiersz mojego kumpla

Prowda,prawdziwy

BYTOM, MIASTO MYCH MARZEŃ

Tu pierwsze kroki swoje stawiałem,

„Pierwszą czytankę” tutaj czytałem,

Stąd mam dzieciństwa piękne wspomnienia,

Tu śniłem swoje sny i marzenia.

Bytom – piastowskie miasto za młodu -

Ma dumne miano Srebrnego Grodu;

Choć być stolicą nie aspirował,

Jest starszym bratem miasta Krakowa…

W cieniu odwiecznych sporów i racji

Żyli tu ludzie dwóch różnych nacji.

Choć każdy swojej świadectwo dawał,

Do Śląska zawsze wprzód się przyznawał;

Każdy na modłę swą żyć się starał

W trójkącie: praca, rodzina, wiara.

Choć do symbiozy ciut brakło może,

Lecz żyli z sobą. Lepiej bądź gorzej.

I choć niejedna bolała blizna,

Piękniała stale Mała Ojczyzna.

Operę, zoo, muzeum nowe,

Rozległe linie tramwajowe,

Łabędzie w stawie gondolowym,

Bezlik kamienic zabytkowych,

Park z fontannami, pływalnię krytą

I ekspresową kolej miał Bytom;

Perły miast Śląska szczycił się mianem,

Dawne to dzieje i zapomniane…

Nastały ciężkie wojenne lata,

Syn walczył z ojcem, mierzył brat w brata.

Tak nadszedł styczeń w czterdziestym piątym;

Wzięły Śląsk w kleszcze sowieckie fronty

I nie minęło czasu zbyt wiele,

Gdy się zjawili „wyzwoliciele”:

Z nimi grabieże, rzezie i gwałty;

Tak przyszło płacić za cenę Jałty.

Krwią Bytom spłynął i okolice

Lecz wrócił wreszcie w Polski granice.

Kiedy rodacy przyszli zza Buga,

Niejedna z oczu lała się struga

I autochtonom i tamtym z Kresów:

Jeden drugiego uczył moresu;

Los – bez ich winy – nie był im rajem,

Wszak ich skazano na siebie wzajem.

Choć trudno ogień pogodzić z wodą,

Pobiegło życie tą nową modą,

A na ulicach się rozlegała

I godka ślonsko i lwoski bałak.

Mijały lata peerelowe,

Lecz Bytom „robił” za dojną krowę;

Wciąż najcenniejsze swe skarby tracił,

Nic nie zyskiwał, choć nadal płacił.

Nic też dała zmiana ustroju -

Tylko wymianę rąk do udoju.

Tak nim rządzili miasta włodarze,

Że coraz dalszy był od mych marzeń.

Wreszcie gdy brakło czarnej waluty,

Poszedł w odstawkę. Jak stare buty.

I tak sprawili dzierżący stery,

Że dziś wygląda niczym emeryt

Miasto, co było Śląska klejnotem…

Tak było kiedyś. Co będzie potem?

Bytomiu! Rad bym Twe piękno i dzisiaj sławić!

Może cud jakiś Bóg raczy sprawić,

Może wystarczy na to me życie,

Że staniesz w pełnym krasy rozkwicie -

Jak w mych marzeniach bym znów Cię widział:

Sercem bytomiak - choć z Podbeskidzia…

A
Alojz
19 stycznia, 19:39, Redachtorze,pamiyntosz:

75. rocznica Tragedii Górnośląskiej. Senat przyjął uchwałę

Senat RP w 75. rocznicę wydarzeń zwanych Tragedią Górnośląską oddaje hołd wszystkim represjonowanym, którzy stracili wówczas życie, zdrowie lub wolność - głosi przyjęta w piątek przez Senat uchwała. Za uchwałą opowiedziało się 95 senatorów, jeden był przeciw, dwóch wstrzymało się od głosu.

W uchwale przypomniano, że "represje określane przez historyków mianem Tragedii Górnośląskiej rozpoczęły się pod koniec stycznia 1945 r. wraz z wkroczeniem Armii Czerwonej na Górny Śląsk". Dodano, że "jednym z najbardziej tragicznych wydarzeń była masakra w Miechowicach, gdzie zamordowano setki cywilnych mieszkańców, którzy byli wyprowadzani z piwnic i rozstrzeliwani przez sowieckich żołnierzy".W uchwale przypomniano, że "represje określane przez historyków mianem Tragedii Górnośląskiej rozpoczęły się pod koniec stycznia 1945 r. wraz z wkroczeniem Armii Czerwonej na Górny Śląsk". Dodano, że "jednym z najbardziej tragicznych wydarzeń była masakra w Miechowicach, gdzie zamordowano setki cywilnych mieszkańców, którzy byli wyprowadzani z piwnic i rozstrzeliwani przez sowieckich żołnierzy".

"Masowe zatrzymania i deportacje"

"Po wkroczeniu Armii Czerwonej dotychczasowe niemieckie nazistowskie obozy stały się obozami dla miejscowej ludności, niezależnie od jej narodowości. W obozach tych w wyniku prześladowań, przemocy, zabójstw, tragicznych warunków bytowych oraz chorób zginęło wiele tysięcy osób" - podkreślono.

A pamiyntosz, jak potym prziśli Poloki i kontynuowali te „dzieło”, potym byli takie artysty w polskiij administracji jak Morel, Gęborski tyż trza przipominać, bo niydugo bydom Poloki mieli samych świyntych

j
jo

⚒ goroljany im mniej polityki, tym więcej wolności a

godka to niy wszystko my momy inno kultura i mentalnosc od wos. ..My som u siebie i żodyn gorol niy bydzie nom godoł jak momy godać

R
Redachtorze,pamiyntosz
75. rocznica Tragedii Górnośląskiej. Senat przyjął uchwałę

Senat RP w 75. rocznicę wydarzeń zwanych Tragedią Górnośląską oddaje hołd wszystkim represjonowanym, którzy stracili wówczas życie, zdrowie lub wolność - głosi przyjęta w piątek przez Senat uchwała. Za uchwałą opowiedziało się 95 senatorów, jeden był przeciw, dwóch wstrzymało się od głosu.

W uchwale przypomniano, że "represje określane przez historyków mianem Tragedii Górnośląskiej rozpoczęły się pod koniec stycznia 1945 r. wraz z wkroczeniem Armii Czerwonej na Górny Śląsk". Dodano, że "jednym z najbardziej tragicznych wydarzeń była masakra w Miechowicach, gdzie zamordowano setki cywilnych mieszkańców, którzy byli wyprowadzani z piwnic i rozstrzeliwani przez sowieckich żołnierzy".W uchwale przypomniano, że "represje określane przez historyków mianem Tragedii Górnośląskiej rozpoczęły się pod koniec stycznia 1945 r. wraz z wkroczeniem Armii Czerwonej na Górny Śląsk". Dodano, że "jednym z najbardziej tragicznych wydarzeń była masakra w Miechowicach, gdzie zamordowano setki cywilnych mieszkańców, którzy byli wyprowadzani z piwnic i rozstrzeliwani przez sowieckich żołnierzy".

"Masowe zatrzymania i deportacje"

"Po wkroczeniu Armii Czerwonej dotychczasowe niemieckie nazistowskie obozy stały się obozami dla miejscowej ludności, niezależnie od jej narodowości. W obozach tych w wyniku prześladowań, przemocy, zabójstw, tragicznych warunków bytowych oraz chorób zginęło wiele tysięcy osób" - podkreślono.
C
Chrobok

Pamiyntocie Panie Szoltysek - jusz ejscie o hamstrowaniu pisali w maju 2017.

Ciepia Wom moj komyntarz do Waszego felietonu (2017-05-07):

Witom Wos Panie Szoltysek.

Dojsc fajnie ejscie to uopisali, choc tak po prowdzie, to zdo mi sie, co to co robiou Manius Soblik niy bouo takim typowym hamstrowaniym, jak to my Slonzoki znomy.

Bo widzicie – jak byscie za bajtla mieli hamstra i mu sie trocha poprziglondali, to byscie widzieli, co te zwierzontko robi. Zbjyro do bakow – kere u nos hamstertaszami my zwali, rozmajite jodlo. Tak na vorat – abo jak fto chce – na potym, abo na zapas.

Socjologi – kere bierom ludzi, i to co robiom, pod lupa – odkryli, co hamstrowanie to cecha “normalnych” ludzi – niy ino Slonzokow – kerzy przezyli “ciynczke czasy”. Niyjedyn, co w kryzysowych czasach niy miou co do gorka wrazic – bo wszyjstko straciou – zaczon, jak mu sie zaczuo juzajs powodzic – hamstrowac voraty. Coby, jak by juzajs prziszuy ciynczke czasy – miec z czego zyc.

Somsiadka ze pjyrszego sztoku – baba ot profesora uniwersytetu, a i sama naucicielka we gimnazium – jak ij chop sie przenios do Abrahama, a uona przebraua sie do swoji cery, prosioua mie, eli bych jij niy pomog wyrojmowac pywnica.

W jeji pywnicy, na drzewiannych rygauach stouy fajnie w raji krauzy s kompotami, biksy z jakims mjyncym, pora tytek soli, I inkszy forat. Somsiadka osprawiaua mi, co za wojny, Ojce ot nij hamstrowali joduo, coby mieli, co do gymby wrazic, jak “wyzwolynie” prziszuo. Niywiela im to dauo, bo Rus-“wyzwoliciel” wyszabrowolim couko pywnica.

Ale jak somsiadka “boua na swojym”, tysz hamstrowaua w pywnicy na ciynczke czasy. Regularnie wymiyniaua biksy na swiyze, I choc ij to niy bouo poczebne, zostauo ij te hamstrowanie – mysla do uostatnich dni zycio.

We mojij familii tysz bouo hamstrowanie. Mozno niy tak, jak u somsiatki (za bajtla niy myslou ech czamu) – ale we “komorce”, kero my mieli w miyszkaniu, we szrancku stouo zawsze, srogo tyta z cukrym, z monkom, boua tysz sol I inksze zapasy.

Z bracikiym chodziyli my po piyrszym do sklepu “U Meinla”*, i kupowali na vorat to, co nom Mutter na kartce napisaua. I potym we srogim necu targali do dom.

Jak niydowno Mutter poszua do Abrahama, a my rojmowali miyszkanie – we komorze znodli my na rygauach pod sufitym (miyszkanie miauo ponad sztyry metry wysokosci), krauzy z kompotami I marmeladami, kere bouy jusz ponad 10 lot stare.

I tak moze sie te hamstrowanie skonczyc.

A co bouo zbjyranie na vorat za czasow dobrobytu PRL? Dyc tysz hamstrowaniym. Ulek ue Starego Chorzowa miou na szranku dwa kartongi, w kerych czimou kineskopy, do swojigo ruskigo telewizora. Kupiou je kejsik – wzion dwa, bo niywiadomo – jak sie telewizor popsuje, a kineskopow niy bydzie szuo kupic – to mo jak znot! Zdo mi sie, co jego dziecka potym mieli problym sie tych kineskopow pozbyc.

No i jeszcze jedyn ablyger hamstrowanio.

Tyn prziniysli ze sobom Poloki, jak przisli na nasz Slonck uczyc nos polcki kultury. Ta forma hamstrowania zwaua sie szabrowaniym, a czym uona boua – wiycie napewno sami.

Tosz to by bouo tyla.

Pyrsk!

*) Julius Meinl - keta sklepow spozywczych. Za mojich bajtlowych czasow bou to PSS, ale wtedy na Laurahicie godauo sie "U Meinla".

F
Francek z Koasciuszki

Czamu wyciepujymy tyla jodua? No bo te joduo bes konserwantow zaczyno same wyndrowac - nawet we lodowce - pora godzin pozni, jak sie je kupiouo. Mo byc zdrowe. Jak sie je wartko wciepnie do gymby. No ale bestosz je sie coros rubszy.

No to co mom robis - Szoltysek?

PS: A hamstrowanie to niy ino kupowanie jodua na forat - to cojsik, co my Slonzoki momy we naszych gynach (nie wyciepuj, bo moze sie przidac!) Widza to w moji pywnicy.

G
Gość

Szołtysku ty ze twjym paplokym wjyncy jak 1 kilo jedzynio wyciepujesz na komposter,pra ?

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3