Nasza Loteria - pasek na kartach artykułów

Damian Fierla dla DZ: Dzień świętego Andrzeja - rybaka ludzi

Damian Fierla
Męczeństwo św. Andrzeja Caravaggia. Artysta - wbrew tradycji - przedstawił apostoła na krzyżu łacińskim
Męczeństwo św. Andrzeja Caravaggia. Artysta - wbrew tradycji - przedstawił apostoła na krzyżu łacińskim wikipedia/domena publiczna
Nocą z 29 na 30 listopada, w wigilię świętego Andrzeja Apostoła Protoklerosa, podczas hucznych zabaw pytamy o naszą przyszłość.

Święty Andrzej, którego imię w języku greckim oznaczało odważnego mężczyznę, był rybakiem z niewielkiej osady położonej nad Jeziorem Tyberiadzkim, nieopodal Jerozolimy. Uczeń Jana Chrzciciela, a następnie pierwszy apostoł Chrystusa, skąd wziął się jego przydomek - Protokleros, czyli Pierwszy Powołany. To do niego i jego brata - Szymona, zwanego Piotrem zwrócił się Jezus słowami: Pójdźcie za mną, a uczynię was rybakami ludzi. Kiedy Jezus, widząc tłumy słuchających go ludzi, zapytał Filipa: Skąd kupimy chleba, aby oni się posilili? - Andrzej rzekł do Niego: Jest tu jeden chłopiec, który ma pięć chlebów jęczmiennych i dwie ryby…
Przez wiele dekad po śmierci Chrystusa Andrzej podróżował po całej wschodniej części Imperium Rzymskiego, począwszy od Grecji, poprzez Trację i Azję Mniejszą, aż po ujście Dniepru, a jak niektórzy twierdzą - także nad Jezioro Ładoga na północy Europy. Wszędzie głosił Ewangelię, za co pomiędzy 62 a 70 rokiem poniósł męczeńską śmierć w greckim mieście Patras na Półwyspie Peloponeskim.

Krzyż świętego Andrzeja

Jego ciało oprawcy rozpięli na dwóch belkach ułożonych w kształt znaku X, co miało symbolizować pierwszą literę greckiego słowa Christos, oznaczającego Pomazańca. Kościół wschodni uważa, że umierał przez trzy dni, podczas których wciąż nawracał zgromadzonych na miejscu kaźni Greków. Od tej pory znak ten zwany jest „krzyżem świętego Andrzeja” i występuje często w herbach, godłach i flagach państw i regionów, których święty Andrzej jest patronem, jak na przykład na flagach Szkocji, Wyspy Jersey, Florydy, czy na banderze Marynarki Wojennej Rosji. Kult świętego Andrzeja szczególnie mocno rozpowszechniony jest w kościele prawosławnym i kościołach wschodnich, takich jak kościół chaldejski, ormiański, koptyjski czy syryjski. W Europie Wschodniej Święty zwany jest Apostołem Słowian i uważa się go za założyciela Kijowa. W Polsce szczególnie mocno czczono go na Śląsku i w Wielkopolsce, prawdopodobnie dlatego, iż dzielnice te sąsiadowały lub bezpośrednio wchodziły niegdyś w skład Państwa Wielkomorawskiego, które wiarę chrześcijańską przyjęło z Bizancjum, gdzie Protokleros był świętym najważniejszym.

Patron

Świętego Andrzeja przyjęło jako swego patrona wiele miast na całym świecie. Szczególnie w zachodniej części Europy, głównie we Włoszech i Francji, ale także we Flandrii, Niemczech i Anglii. Uważany jest za opiekuna zakochanych, małżeństw, rybaków, ludzi będących w podróży i rzeźników. Przez całe średniowiecze szczególnie mocno wielbili go rycerze, gdyż według tradycji był również ich patronem, podobnie jak woziwodów, których profesja również już wygasła.
Relikwie świętego Andrzeja rozproszone są po całym świecie. Chociaż w XX wieku ich część powróciła do Grecji, gdzie miała miejsce jego kaźń. Głowę apostoła zwrócił Kościołowi Greckiemu papież Paweł VI w 1964 roku, a relikwię krzyża męczennika - arcybiskup Marsylii w roku 1980. Kościół w Polsce może poszczycić się wieloma relikwiami świętego. Przechowywane są one w Ekumenicznym Sanktuarium św. Andrzeja Apostoła w Warszawie, w Bazylice Kolegiackiej św. Andrzeja w Olkuszu, w kościele parafialnym pod wezwaniem św. Andrzeja w Nawarzycach i w kościele parafialnym pod wezwaniem św. Andrzeja Apostoła w Lipnicy Murowanej.

Andrzejki i Katarzynki

W Polsce co najmniej od połowy XVI wieku wigilię świętego Andrzeja obchodzono w dość osobliwy sposób. Jako że święty był patronem zakochanych, małżeństwa i pomagał również parom w doczekaniu się zdrowego potomstwa, wybrano noc z 29 na 30 listopada na dość osobliwy obyczaj, gdzie indziej na świecie nie spotykany. Czas dla zabawy był dobrze wyznaczony. Tuż przed adwentem - czasem postu, pokuty i zadumy przed przyjściem na świat Zbawiciela. Schyłek listopada zbiegał się z końcem przygotowań do nadchodzącej zimy. Nadchodziły długie noce i czas korzystania z tego, co przez ostanie miesiące wypracowano, aby zimę przetrwać. Teraz było trochę mniej zajęć i można było zastanowić się nad przyszłością. Z początku wieczór wróżb, mający wyjawić najbliższą przyszłość, dotyczył wyłącznie niezamężnych dziewcząt i przyjął się powszechnie tam, gdzie podobne praktyki stosowano przed przyjęciem chrześcijaństwa, podczas których dziewczęta pytały o przyszłość słowiańskie bóstwo o imieniu Weles, rządzące ludzkim bogactwem, magią, sztuką i rzemiosłem. Podobnie czyniły niezamężne dziewczęta we wczesnośredniowiecznej Skandynawii, prosząc o wróżbę dotyczącą zamążpójścia nordyckiego boga płodności, miłości i bogactwa - Freja, a wpływu kultury nordyckiej na społeczność wschodnich Słowian nie sposób pominąć.

Wróżby dla panien

Zatem dziewczęta wysiewały w garnkach nasiona lnu lub konopi, czekając czy wzejdzie i przyniesie nadzieję na rychłe zamążpójście. Cięły w sadach gałęzie drzew owocowych w nadziei, że zakwitnie w wigilię Bożego Narodzenia, co miało być znakiem wyjścia za mąż w kolejnym roku lub przez cały wieczór modliły się do świętego Andrzeja, aby ten w nocy, we śnie pozwolił im zobaczyć postać przyszłego męża. Losowano także przedmioty. Suchy liść - oznaczał panieństwo przez kolejny rok, wstążka z czepka - ślub, a różaniec - wstąpienie do zakonu. Z czasem przyszło lanie wosku lub ołowiu do wody przez dziurkę od klucza i odczytywanie przyszłości z cienia rzucanego przez odlany kształt lub układanie butów dziewcząt w stronę drzwi, aby zobaczyć, która z nich najprędzej wyjdzie z domu, bo to jej but dotknął pierwszy progu. Wróżono również z obierek jabłek i łupin orzechów z imionami dziewcząt i kawalerów, rzuconych na wodę. Jeżeli łupiny płynęły ku sobie, ślub był gwarantowany.

i dla kawalerów

Inaczej rzecz się miała z kawalerami. Nie uczestniczyli w wieczorach andrzejkowych. Mieli wyznaczony inny dzień wróżb i przepowiadania przyszłości, szczególnie gdy chodziło o wybór ukochanej. Były to tak zwane katarzynki. Przypadały na noc z 24 na 25 listopada, w wigilię świętej Katarzyny Aleksandryjskiej, męczennicy skazanej na śmierć przez cesarza rzymskiego Maksencjusza za krzewienie wiary chrześcijańskiej. Według niektórych badaczy katarzynki, podobnie do andrzejek, przyjęły się w wyłącznie w Europie Wschodniej z racji dawnego pogańskiego święta ku czci słowiańskiej bogini Matki-Ziemi, Makoszy - opiekunki nowonarodzonych dzieci. Przedstawiano ją przeważnie jako kobietę z kołowrotkiem w ręku, która przędzie ludzkie losy. Stąd właśnie prośby młodych mężczyzn o wyjawienie imienia przyszłych wybranek i matek ich dzieci. Katarzynkowe wróżby młodzieńców nie były jednak przez nich traktowane tak poważnie, jak andrzejkowe przez ich rówieśnice. Tradycja wyłącznie męskich wróżb, która swój szczyt popularności osiągnęła w XVIII i XIX wieku, z czasem niemal zupełnie zaniknęła. Tymczasem andrzejkowe zabawy rozkwitły i stały się szybko wieczorami zabaw zarówno panien, jak i kawalerów. W wieku XX andrzejkowe wieczory wróżb gromadziły już nie tylko tych, którzy poszukiwali bratniej duszy, aby spędzić z nią resztę życia. Stały się wieczorami gier i zabaw dla wszystkich - panien i zamężnych, kawalerów i żonatych, okazją, by światłem świec i wspólną radością oświetlić jednak ciemność nadchodzących dni, kiedy zdaje się, że mrok pokonał światło, a przyszłość wciąż niepewna. Ale już niedługo nadejdzie jasność, by świecić w ciemności, która jej ogarnąć nie zdoła…

Nie przeocz

Musisz to wiedzieć

od 7 lat
Wideo

Ile wynosi najwyższa i najniższa emerytura w Polsce?

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Dołącz do nas na X!

Codziennie informujemy o ciekawostkach i aktualnych wydarzeniach.

Obserwuj nas na X!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

Materiały promocyjne partnera